Từ 1/7/2025, Quảng Bình nhập vào Quảng Trị, nên quà quê Quảng Trị mới gom được cả hai vùng: hồ tiêu và cà phê của vùng đồi đất đỏ phía tây Quảng Trị cũ, khoai deo và đồ biển phơi khô của dải biển Quảng Bình cũ. Đây đều là những món để được lâu, nhẹ, chịu đường xa, nên giỏ quà của tỉnh này rất hợp để mang vào Nam, ra Bắc hay ra nước ngoài.
Bài này dành cho người quê Quảng Trị, Quảng Bình cũ đi làm xa, người ở quê gửi đồ cho con cháu, và người đi công tác tới Đồng Hới, Đông Hà muốn mang về một giỏ quà gọn. Trục của bài là ghép các món bền từ hai vùng thành một giỏ cân vị: cay, đắng thơm, ngọt dẻo, mặn biển.
Bốn món bền của tỉnh mới
Hồ tiêu. Vùng Vĩnh Linh, Gio Linh, Cam Lộ cũ có tiếng về hồ tiêu trồng trên đất đỏ. Tiêu hạt phơi khô là món bền bậc nhất trong mọi giỏ quà: nhẹ, không cần lạnh, để được rất lâu nếu kín, và nhà nào cũng dùng tới.
Cà phê. Vùng Khe Sanh, Hướng Hoá cũ trồng cà phê trên cao nguyên phía tây. Cà phê hạt rang, cà phê bột là quà hợp với người lớn, người đi làm văn phòng. Cà phê trong giỏ quà quê ở đây chỉ là một món, không cần chọn cầu kỳ.
Khoai deo. Khoai lang luộc hoặc hấp chín, cắt lát, phơi qua nhiều nắng hanh cho dẻo. Đây là món quen của Quảng Bình cũ và cả vùng ven biển Quảng Trị, ăn ngọt tự nhiên, hợp trẻ con lẫn người già.
Đồ biển phơi khô. Dải biển Quảng Bình cũ có nhiều làng làm biển; mực khô, cá khô, ruốc là món người ở quê hay gửi cho con cháu. Đồ khô kỹ chịu được nhiều ngày đường.
Mỗi món giữ được bao lâu và mang thế nào
Bảng sau là mức thường gặp khi hàng làm đúng cách, để chỗ khô mát. Thời gian thật phụ thuộc mẻ hàng và cách cất của người nhận:
| Món | Giữ được khi chưa mở | Sau khi mở | Lưu ý khi mang |
|---|---|---|---|
| Hồ tiêu hạt | Rất lâu nếu kín, khô | Vẫn lâu, nhưng mất thơm dần | Túi kín, tránh ẩm |
| Cà phê hạt rang | Vài tuần đến vài tháng | Nên dùng trong vài tuần | Túi có van hoặc túi kín, tránh nắng |
| Cà phê bột | Ngắn hơn cà phê hạt | Mất mùi nhanh | Mua sát ngày, gói nhỏ |
| Khoai deo | Vài tuần ở chỗ khô, lâu hơn trong ngăn mát | Dễ mốc nếu ẩm | Túi kín, để xa đồ ướt |
| Mực, cá khô | Lâu nếu khô kỹ | Cất hộp kín hoặc ngăn mát | Hai lớp túi, kín mùi |
| Ruốc ướt, mắm | Lâu nếu đủ mặn, kín nắp | Ngăn mát | Hũ kín, để đứng |
Điểm đáng chú ý là khoai deo, dù là đồ khô, vẫn dễ mốc hơn tiêu và cà phê vì còn độ ẩm để giữ độ dẻo. Với chặng đường dài hoặc người nhận ở vùng nóng ẩm, khoai deo nên cất ngăn mát ngay khi tới, ăn dần trong vài tuần.
Cà phê bột mất mùi nhanh nhất trong các món, nên nếu người nhận có máy xay, mang cà phê hạt rang sẽ giữ hương lâu hơn. Người không có máy xay thì mua cà phê bột gói nhỏ, mỗi gói đủ dùng một hai tuần, mở gói nào dùng gói đó.
Ghép giỏ hai vùng cho cân vị
Nét riêng của Quảng Trị mới là trong một tỉnh có cả biển, đồng bằng và vùng đồi núi đất đỏ. Giỏ quà vì thế có thể gom cả bốn vị: cay của tiêu, đắng thơm của cà phê, ngọt dẻo của khoai deo, mặn của đồ biển. Một giỏ cân thường có một món mỗi vị, số lượng vừa phải, thay vì dồn nhiều một món.
Với người nhận là gia đình có nấu ăn, tiêu và đồ biển khô là phần dùng dần cả tháng, khoai deo là phần ăn chơi của trẻ con, cà phê là phần cho người lớn buổi sáng. Với người đi làm văn phòng ở trọ, giỏ nên nghiêng về cà phê và khoai deo, bớt đồ khô có mùi mạnh, vì phòng trọ khó nướng mực, kho cá.
Với người nhận từ vùng khác, không phải người Quảng, khoai deo và cà phê là hai món dễ tiếp nhận nhất. Tiêu cũng dễ vì nhà nào cũng dùng, chỉ cần nói thêm đây là tiêu trồng trên đất đỏ của quê mình. Đồ biển khô, ruốc thì tuỳ khẩu vị, nên mang ít để thử.
Khi ghép, tránh để tiêu, cà phê chung túi với đồ khô có mùi. Tiêu và cà phê hút mùi rất nhanh; một túi cà phê ám mùi cá là coi như hỏng.
Gói tiêu và cà phê cho đường xa
Hai món này nhẹ và bền, nhưng giữ được hương hay không là ở khâu gói. Một số điểm thực tế:
- Tiêu hạt nên gói trong túi kín, tốt nhất là túi có khoá miệng hoặc hút chân không. Chia nhiều túi nhỏ, mở dần, để phần chưa mở giữ được thơm.
- Tiêu xay sẵn mất mùi nhanh hơn tiêu hạt; nếu người nhận có cối xay, mang tiêu hạt.
- Cà phê hạt rang mới thường thoát khí trong vài ngày đầu. Túi có van một chiều là tốt nhất; nếu không có, để túi hơi lỏng, không ép chặt.
- Không để tiêu, cà phê ở chỗ nóng như cốp xe giữa trưa hay sát động cơ, vì nhiệt làm bay hương.
- Đi máy bay, tiêu và cà phê gói kín trong hành lý ký gửi thường không gặp trở ngại trong nước. Ra nước ngoài thì phải kiểm quy định kiểm dịch của nước đến, vì một số nước kiểm tra kỹ hạt, nông sản và yêu cầu khai báo.
- Ghi lên túi tên món và tháng đóng gói để người nhận biết dùng túi nào trước.
Với hai món này, một túi nhỏ đúng hàng quê thường được quý hơn một hộp quà đóng sẵn bắt mắt. Chính mùi tiêu, mùi cà phê khi mở túi mới là thứ làm nên giá trị của quà.
Khoai deo: món ngọt hiền nhất trong giỏ
Khoai deo là khoai lang chọn củ, nấu chín, thái lát hoặc để nguyên củ nhỏ, rồi phơi nhiều nắng cho khô bề mặt nhưng bên trong vẫn dẻo. Món này thường được làm vào những tháng hanh khô, lạnh của mùa đông miền Trung. Vị ngọt của khoai deo là ngọt tự nhiên của khoai, không cần thêm đường, nên hợp với nhiều người nhận.
Khi mang đi xa, khoai deo cần tránh ẩm. Gói trong túi kín, để xa trái cây và đồ ướt. Người nhận ở miền Nam nóng ẩm nên cất khoai trong ngăn mát, ăn dần. Khi ăn có thể hấp lại vài phút cho mềm hơn, hoặc nướng sơ cho thơm. Nếu thấy khoai có đốm trắng, xanh, mùi lạ là đã mốc, nên bỏ chứ không cạo đi để ăn tiếp.
Vì là món ngọt, nhẹ, ít mùi, khoai deo rất hợp chia cho đồng nghiệp, bạn học. Gói nhỏ từng phần trước khi đi đỡ cho người nhận phải chia lại. Khoai deo mua ở các điểm bán đông khách du lịch có lúc là hàng từ nơi khác; muốn đúng khoai làng thì nhờ người quen hỏi nhà làm.
Mua ở đâu cho đúng hàng của hai vùng
Tiêu, cà phê, khoai deo, đồ biển khô đều là hàng phổ biến, bán ở nhiều nơi, kể cả nơi không trồng không làm. Nguyên lý chọn nơi mua là đi gần nguồn: tiêu mua của nhà vườn hoặc qua người ở các xã trồng tiêu, cà phê mua ở vùng trồng hoặc cơ sở rang nhỏ trong vùng, khoai deo hỏi nhà làm ở làng, đồ biển mua ở làng biển. Người bán gần nguồn trả lời được vườn nào, mẻ nào, phơi hay rang khi nào.
Những điểm bán gần chỗ đông khách du lịch, gần bến xe thường tiện nhưng khó hỏi gốc gác. Không phải hàng ở đó đều kém, chỉ là bạn ít cách kiểm. Nếu không có người quen, nên hỏi thẳng: hàng này nhà làm hay lấy về bán, làm ở xã nào. Câu trả lời cụ thể là dấu hiệu tốt; câu trả lời chung chung thì coi như quà quê nói chung.
Mua vừa đủ. Tiêu để lâu được nhưng mất thơm, cà phê mất hương sau vài tuần mở túi, khoai deo dễ mốc. Mỗi chuyến mang một lượng dùng trong một hai tháng, chuyến sau mua mẻ mới, vẫn ngon hơn mua một lần cho cả năm.
Đóng thùng quà Quảng Trị mới trong một buổi
Vì các món đều là đồ khô, việc đóng thùng đơn giản hơn nhiều tỉnh khác. Trình tự gợi ý:
- Chia các món thành ba nhóm: nhóm hút mùi (tiêu, cà phê), nhóm có mùi (đồ biển khô, ruốc), nhóm sợ ẩm (khoai deo).
- Gói từng nhóm trong túi riêng, nhóm có mùi bọc hai lớp.
- Lót đáy thùng bằng giấy hoặc tấm xốp mỏng.
- Đặt nhóm có mùi ở một góc, ngăn với các nhóm còn lại bằng tấm các tông.
- Đặt tiêu, cà phê và khoai deo ở phía còn lại, khoai deo trên cùng vì nhẹ.
- Cho vài gói hút ẩm vào thùng nếu đi mùa mưa.
- Dán kín thùng, ghi tên người nhận và danh sách món.
Thùng đồ khô đóng như vậy có thể đi xe khách, chuyển phát hay ký gửi máy bay nội địa mà ít khi gặp chuyện. Điều cần lo duy nhất là mùa mưa lũ, khi hàng có thể bị chậm và ẩm, nên gói hút ẩm là khoản nhỏ mà đáng.
Món nên để lại
Những món ăn tại chỗ của Quảng Bình, Quảng Trị cũ như bánh bột lọc, bánh khoái, cháo canh, các món hải sản tươi thì để thưởng thức khi về quê. Bánh bột lọc làm trong ngày, nhân tôm thịt, không để qua đêm ở trời nóng; mang đi xa chỉ khi đã cấp đông và có thùng lạnh.
Vùng núi phía tây của tỉnh có chợ bán đồ rừng. Thịt thú rừng, rượu ngâm động vật, cây thuốc hái trong rừng không làm quà, vì rủi ro an toàn, nguồn gốc không rõ và nhiều loài thuộc diện được pháp luật bảo vệ. Rượu nấu đóng can không nhãn cũng nên tránh vì nguy cơ methanol.
Cũng nên để lại những món đóng hộp đẹp nhưng không rõ nơi làm. Một túi tiêu của nhà vườn quen, ghi tay ngày đóng gói, nói lên quê nhiều hơn một hộp quà in màu.
Đồ biển khô tẩm ướp sẵn màu sặc sỡ, vị ngọt gắt, bán ở các điểm du lịch, cũng không phải lựa chọn tốt cho giỏ quà quê. Món phơi mộc, màu tự nhiên vẫn an toàn hơn và đúng vị người ở quê vẫn ăn.
Câu hỏi thường gặp
Quảng Bình cũ giờ thuộc tỉnh nào?
Từ 1/7/2025, Quảng Bình cũ nhập vào tỉnh Quảng Trị mới. Vì vậy quà quê Quảng Trị mới gồm cả khoai deo, đồ biển của Quảng Bình cũ lẫn tiêu, cà phê của Quảng Trị cũ. Khi ghi địa chỉ gửi hàng, nên theo tên đơn vị hành chính hiện hành.
Hồ tiêu để làm quà được bao lâu?
Tiêu hạt phơi khô, gói kín, để chỗ khô mát thường giữ được rất lâu, nhưng hương thơm giảm dần theo thời gian. Nên chia túi nhỏ, mở dần, và dùng tiêu hạt thay vì tiêu xay sẵn nếu người nhận có cối xay.
Khoai deo có bị mốc khi gửi vào Sài Gòn không?
Có thể nếu bị ẩm. Gói khoai trong túi kín, để xa đồ ướt, cho thêm gói hút ẩm nếu đi mùa mưa. Đến nơi cất ngăn mát, ăn dần trong vài tuần. Thấy đốm mốc thì bỏ cả miếng.
Có mang cà phê và tiêu ra nước ngoài được không?
Nhiều nước cho phép mang lượng nhỏ cho cá nhân nếu đóng gói kín và khai báo, nhưng quy định kiểm dịch khác nhau theo từng nước. Kiểm trang chính thức của cơ quan nước đến và hãng bay trước khi đi.
Giỏ quà Quảng Trị cho người không ăn cay nên có gì?
Bớt tiêu, tăng khoai deo và cà phê, thêm ít mực khô nếu người nhận thích. Tiêu vẫn có thể mang một túi nhỏ vì dùng để nêm nấu, không nhất thiết ăn cay.
Đi công tác Đồng Hới vài ngày nên mua gì mang về?
Khoai deo, một túi tiêu, ít mực khô gói kín là gọn nhất, đều là đồ khô dễ mang lên máy bay trong hành lý ký gửi. Nếu đi ô tô, có thể thêm cà phê hạt và ruốc trong hũ kín.