Mang quà miền Tây theo xe đêm hợp nhất với đồ khô đóng kín (tôm khô, khô cá hút chân không, bánh tráng, kẹo dừa, hạt sen, gạo) và trái vỏ dày (bưởi, xoài vừa già, khóm, thanh long). Món có mùi mạnh như sầu riêng, mắm, khô cá chưa đóng kỹ, hàng sống như cua, và thùng đá rỉ nước là những thứ nhà xe hay từ chối hoặc gây rắc rối nhất. Đồ dễ vỡ, cần mát nên để gần người; đồ nặng, cứng, đóng kín thì để khoang hành lý.
Xe giường nằm chạy đêm là cách nhiều người miền Tây lên TP.HCM, ra miền Trung, ra Bắc sau kỳ nghỉ. Khác với gửi hàng, ở đây bạn đi cùng món quà, nên vừa phải giữ quà, vừa phải nghỉ ngơi trên một chuyến dài. Bài này đi theo thứ tự một chuyến: chọn món, chuẩn bị, lên xe, qua đêm, xuống xe.
Xe đêm khác gì với quà quê
Ban ngày, bạn còn mở được túi kiểm tra, xuống trạm dừng mua thêm đá, dời thùng ra chỗ thoáng. Đi đêm, phần lớn thời gian bạn nằm ngủ, đèn tắt, xe đóng kín cửa, điều hoà chạy liên tục; khoang hành lý dưới gầm đóng suốt từ lúc xe chạy tới lúc xuống. Quà vì thế phải tự lo được cho mình trong nhiều giờ không ai đụng tới.
Khoang khách có điều hoà, mát nhưng chật, mùi lan khắp xe. Khoang hành lý rộng nhưng nóng hơn, xóc hơn, đồ dễ bị đè. Một món mắm rò rỉ trong khoang khách làm cả xe khó chịu suốt đêm; một thùng kẹo dừa trong khoang hành lý trưa hôm trước còn nóng có thể chảy dính.
Thêm một điều: xe đêm thường tới nơi rất sớm, có khi trời chưa sáng. Bạn xuống xe mệt, mang theo cả hành lý lẫn quà, chưa chắc có ngay chỗ cất lạnh. Món quà phải chịu thêm vài giờ đó nữa mới tới tủ lạnh nhà người nhận.
Cuối cùng là chuyện người đi chung. Giường nằm chật, lối đi hẹp, một thùng quà to đặt dưới chân làm phiền người bên cạnh và vướng lối khi xe dừng. Quà đi cùng người nên gọn trong một túi nhỏ, phần còn lại gửi khoang hành lý ngay từ đầu.
Để món nào ở đâu trên xe
Bảng dưới gợi ý chỗ để cho từng nhóm món. Mỗi nhà xe có quy định riêng về hành lý trong khoang khách, bạn hỏi trước khi đặt vé.
| Nhóm món | Khoang khách (gần người) | Khoang hành lý |
|---|---|---|
| Bánh tráng, bánh phồng, bánh pía | Nên, tránh bị đè vỡ | Được nếu hộp cứng, để trên cùng |
| Kẹo dừa, mứt | Nên, mát hơn | Dễ chảy nếu khoang nóng |
| Tôm khô, khô cá hút chân không | Được nếu kín mùi | Nên, trong thùng riêng |
| Mắm, ba khía, nước mắm | Không nên | Hỏi nhà xe; hũ kín, đặt đứng, hai lớp túi |
| Trái vỏ dày: bưởi, khóm, thanh long | Ít, cầm tay | Nên, thùng thoáng |
| Trái mềm: chôm chôm, vú sữa, măng cụt | Nên, giỏ thoáng nhỏ | Dễ dập, ngộp |
| Đồ cần lạnh: nem, bánh tét cấp đông, lạp xưởng | Nên, túi giữ lạnh | Được nếu thùng xốp kín, đá gel |
| Gạo, đồ nặng | Không nên | Nên |
Nguyên tắc ngắn: thứ dễ vỡ và thứ cần mát đi cùng bạn; thứ nặng và thứ có mùi đi dưới gầm, được đóng kỹ. Khoang khách chỉ nên có một túi quà nhỏ để không chiếm lối đi.
Khi phụ xe xếp hàng, bạn đứng xem thùng của mình được đặt ở đâu, nhắc nhẹ thùng nào để trên, thùng nào không được nằm ngang.
Món chịu được một đêm trên xe
Một chuyến đêm từ miền Tây lên TP.HCM thường vài giờ, ra miền Trung hay ra Bắc thì dài hơn nhiều. Những món sau thường chịu được nếu đóng đúng cách:
- Đồ khô hút chân không: tôm khô, khô cá dứa, khô cá lóc, khô mực. Không mùi lọt ra, không sợ nóng ngắn hạn.
- Bánh khô, kẹo: bánh tráng khô, bánh phồng sống, kẹo dừa, mứt khô. Chỉ cần tránh đè và tránh nóng.
- Hạt và gạo: hạt sen sấy, hạt điều, tiêu, gạo. Gần như không có rủi ro trên xe.
- Trái vỏ dày, chưa chín hẳn: bưởi, xoài vừa già, khóm, thanh long, cam sành.
- Bánh tét, nem cấp đông từ nhà: trong thùng xốp kín có đá gel, đi được qua đêm nếu chặng không quá dài.
- Đường thốt nốt, muối tôm, muối hột: đựng hũ kín, không sợ nóng, không đổ.
Nhóm này nên là phần lớn quà của chuyến đêm. Thêm một hai món tươi ngắn ngày như măng cụt, chôm chôm nếu bạn tới nơi sáng sớm và trao quà ngay trong ngày.
Với chuyến dài ra miền Trung, ra Bắc kéo sang ngày thứ hai, hãy coi như mọi món tươi đều có rủi ro. Đồ khô làm nền thì dù xe trễ, dù kẹt đường, quà vẫn tới nơi dùng được.
Món nên tránh hoặc phải hỏi nhà xe
Sầu riêng nguyên trái. Nhiều nhà xe không nhận vì mùi lan khắp xe kín. Muốn mang thì tách múi, hút chân không nhiều lớp, cấp đông, và vẫn phải hỏi trước. Bị từ chối ở bến lúc đêm là tình huống khó xử nhất.
Mắm, nước mắm, ba khía. Rò một chút là cả khoang ám mùi. Nếu nhà xe nhận, đựng hũ nắp vặn, quấn màng bọc, hai lớp túi, đặt đứng trong hộp cứng, để dưới gầm.
Cua, hàng sống. Một đêm trong khoang hành lý nóng, kín dễ làm cua yếu, chết. Trừ chặng ngắn và có người đón ngay, bạn nên thay bằng đồ khô hoặc dùng dịch vụ vận chuyển hàng sống.
Thùng đá viên rời. Đá tan chảy nước qua đêm, thấm ra sàn khoang, làm ướt hành lý người khác. Dùng đá gel, chai nước đông đá bọc túi, hoặc cấp đông sẵn chính món quà.
Rượu quê. Chai thuỷ tinh dễ vỡ, nhiều nhà xe hạn chế. Nếu mang, chọn chai có nhãn rõ nơi làm (rượu không rõ nguồn gốc có nguy cơ methanol), quấn chống vỡ, và không uống trên xe.
Chuẩn bị trước giờ xe chạy
Phần lớn rắc rối trên xe đêm có thể tránh được bằng vài việc làm ở nhà trước khi đi:
- Khi đặt vé, hỏi nhà xe có nhận đồ có mùi, đồ lạnh, thùng xốp không, và giới hạn hành lý trong khoang khách.
- Một hai ngày trước, cấp đông những món cần lạnh: bánh tét chia khúc, nem, lạp xưởng, múi sầu riêng nếu được phép mang.
- Hút chân không đồ khô; đóng mắm theo kiểu hai lớp túi, hộp cứng.
- Chia quà thành hai phần: một túi nhỏ đi cùng bạn (đồ dễ vỡ, đồ cần mát) và một thùng gửi khoang hành lý.
- Dán băng keo kín thùng, ghi tên, số ghế hoặc ký hiệu riêng để nhận lại cho nhanh, đánh dấu mặt trên.
- Ra bến sớm hơn giờ hẹn để kịp xếp thùng vào đúng chỗ, không bị đè dưới cùng.
- Trước khi lên xe, chụp ảnh thùng và vị trí để trong khoang, phòng khi lẫn với hành lý khác.
Với chuyến dài ra Bắc qua nhiều trạm dừng, bạn có thể xin phụ xe cho mở khoang ở một trạm để kiểm thùng lạnh, nhưng đừng trông vào điều đó; đóng đủ để không cần kiểm là tốt nhất.
Giữ lạnh qua đêm khi không có tủ
Thùng xốp là bạn đồng hành của quà lạnh. Thùng có thành dày, nắp khít giữ lạnh tốt hơn hẳn thùng mỏng. Bên trong, đặt đá gel hoặc chai nước đông đá bọc túi ở đáy và bên trên, món quà đã cấp đông ở giữa, chèn kín khoảng trống bằng giấy hay khăn để hơi lạnh không thoát nhanh. Dán kín nắp bằng băng keo.
Món càng lạnh lúc xuất phát càng giữ lâu. Đó là lý do nên cấp đông từ nhà một hai ngày trước, thay vì mua đồ mát rồi bỏ đá vào. Một khúc bánh tét đông cứng, bọc kín, nằm giữa thùng xốp có đá gel, thường vẫn còn lạnh khi tới nơi sau một đêm chặng ngắn.
Túi giữ lạnh mềm đi cùng người hợp với lượng nhỏ: vài cặp lạp xưởng, một ít nem, một hộp bánh bông lan. Để túi dưới chân giường nằm, tránh sát chỗ quạt gió nóng của xe. Nếu chặng rất dài ra Bắc, đồ lạnh không còn đảm bảo, bạn nên bỏ bớt món cần lạnh, giữ đồ khô làm chính.
Xuống xe lúc sáng sớm: nhận, chia, cất
Xe đêm thường tới bến khi trời còn tối hoặc vừa sáng. Việc đầu tiên là nhận thùng quà ở khoang hành lý ngay khi phụ xe mở, kiểm băng keo còn nguyên, thùng không ướt, không móp. Nếu có thùng mắm, mở túi ngoài kiểm nhanh có rò không trước khi mang lên taxi, xe ôm.
Nếu người nhận đón ở bến, trao luôn đồ lạnh và trái mềm để họ mang về cất trước. Nếu bạn tự mang về, ưu tiên đưa thùng lạnh vào tủ trước, sau đó mới tới đồ khô. Trái cây mở ra cho thoáng ngay, vì một đêm trong thùng kín dễ làm trái hấp hơi.
Với quà chia cho nhiều nhà, việc soạn sẵn từng túi theo tên từ ở quê giúp bạn đỡ mệt sau một đêm trên xe. Bạn chỉ cần mang đúng túi tới đúng nhà, không phải ngồi mở thùng soạn lại giữa phòng khách nhà người khác.
Sau cùng, gấp gọn thùng xốp, túi giữ lạnh, đá gel mang về nếu còn dùng được cho chuyến sau. Đá gel và thùng tốt dùng được nhiều lần, và lần về quê tới bạn lại có sẵn bộ đồ nghề cho một giỏ quà khác.
Ghép phần quà theo điểm đến của chuyến đêm
Cùng là xe đêm nhưng chặng khác nhau thì phần quà nên khác. Ví dụ giả định cho ba chặng hay gặp:
- Từ Cần Thơ, Vĩnh Long lên TP.HCM, tới nơi sáng sớm: đồ khô, bánh pía, kẹo dừa trong túi đi cùng người; một thùng trái cây vỏ mềm cũng được vì chặng ngắn, trao ngay trong ngày.
- Từ Cà Mau, An Giang ra miền Trung, chặng gần một ngày đêm: đồ khô hút chân không, gạo, đường thốt nốt, trái vỏ dày. Bỏ trái mềm, đồ một nắng, cua sống.
- Từ miền Tây ra Bắc bằng xe, nhiều ngày: gần như chỉ đồ khô và bưởi. Đồ cần lạnh nên bỏ hẳn, hoặc gửi riêng theo đường hàng hoá nhanh hơn.
- Đi cùng trẻ nhỏ: bớt số kiện để tay rảnh trông con; quà gom vào một thùng khoang hành lý, một túi nhỏ đồ ăn vặt cho trẻ trên xe.
- Đi một mình, nhiều hành lý: bớt món nặng như gạo, nước mắm, nhờ người nhà gửi sau theo đường hàng hoá.
Quy tắc chung: chặng càng dài, phần khô càng lớn, phần tươi càng nhỏ. Bạn không cần mang mọi thứ trong một chuyến; quà quê có thể đi thành nhiều đợt.
Câu hỏi thường gặp
Xe khách có cho mang sầu riêng không?
Mỗi nhà xe có quy định riêng, nhưng nhiều nơi không nhận sầu riêng nguyên trái vì mùi. Bạn hỏi trước khi đặt vé; nếu được nhận, thường phải tách múi, hút chân không, cấp đông, đóng thùng kín.
Để kẹo dừa trong khoang hành lý có bị chảy không?
Khoang hành lý có thể nóng, nhất là khi xe đậu nắng trước giờ chạy. Kẹo dừa dễ mềm dính. Bạn nên để kẹo trong túi đi cùng người ở khoang khách có điều hoà.
Mang thùng đá lên xe đêm có được không?
Nhiều nhà xe ngại thùng đá viên vì nước tan chảy ra khoang. Bạn dùng đá gel hoặc chai nước đông đá bọc túi, thùng xốp dán kín, và báo trước với nhà xe.
Mang mắm lên xe khách cần đóng gói thế nào?
Đựng hũ nắp vặn, quấn màng bọc quanh nắp, bỏ hai lớp túi buộc chặt, đặt thẳng đứng trong hộp cứng, để ở khoang hành lý. Hỏi trước nhà xe có nhận hàng có mùi không.
Đồ cấp đông giữ lạnh được bao lâu trên xe?
Tuỳ thùng, lượng đá gel và nhiệt độ khoang. Với thùng xốp dày, đồ cấp đông cứng từ nhà thường còn lạnh sau một chặng đêm ngắn. Chặng dài nhiều ngày thì không nên trông vào giữ lạnh.
Nên mang quà nhiều hay gửi hàng riêng khi đi xe đêm?
Nếu quà nhiều, nặng hoặc có món khó mang như nước mắm, gửi riêng theo đường hàng hoá có thể gọn hơn. Mang theo người phần nhỏ dễ vỡ, cần mát và món muốn trao tận tay.