Mang đồ ăn Việt sang Úc được với nhiều nhóm hàng khô, đã chế biến, đóng gói kín, nhưng phải khai báo toàn bộ thực phẩm trên tờ khai nhập cảnh; nhóm hay bị giữ là thịt và sản phẩm thịt, trứng và món có trứng, trái cây rau củ tươi, hạt giống, hạt sống và nhiều sản phẩm từ sữa. Mắm và nước mắm đóng kín thường được xem xét, có thể cho qua sau khi kiểm. Khai báo rồi bị giữ là chuyện bình thường; không khai mà bị phát hiện thì có thể bị phạt nặng và ảnh hưởng thị thực.
Úc là một trong những nước kiểm dịch sinh học nghiêm nhất, vì nền nông nghiệp và hệ sinh thái của họ tách biệt lâu đời, rất dễ tổn thương với sâu bệnh từ bên ngoài. Bài này dành cho người Việt sang Úc thăm con cháu, du học sinh và người đi công tác mang quà quê theo. Danh sách chính thức của cơ quan kiểm dịch Úc là nguồn cuối cùng, bạn tra trước ngày bay.
Vì sao Úc kiểm thực phẩm kỹ như vậy
Úc là một lục địa đảo, nhiều loài sâu bệnh, dịch bệnh động vật phổ biến ở châu Á chưa có mặt ở đó. Một miếng lạp xưởng mang mầm bệnh dịch tả lợn, một trái xoài có trứng ruồi đục quả, một gói hạt giống lạ đều có thể mở đường cho dịch bệnh làm thiệt hại cả một ngành nông nghiệp. Vì vậy cơ quan kiểm dịch Úc làm việc theo nguyên tắc "khai hết, kiểm sau".
Ở sân bay, hành lý có thể được soi chiếu, kiểm bằng chó nghiệp vụ đánh hơi, và mở kiểm trực tiếp. Có các thùng để hành khách tự bỏ hàng không chắc chắn trước khi tới quầy kiểm. Hiểu được lý do này giúp bạn bình tĩnh khi bị hỏi kỹ: người ta không nghi bạn buôn lậu, người ta đang bảo vệ nông trại của họ.
Điều này cũng có nghĩa là quy định có thể đổi nhanh theo tình hình dịch bệnh. Một loại hàng năm ngoái mang được, năm nay có thể bị hạn chế vì dịch mới bùng ở vùng xuất xứ.
Một điểm hay bị hiểu nhầm: người Việt ở Úc kể rằng họ từng mang được món này món kia. Có thể đúng ở thời điểm đó, có thể họ được cho qua sau khi khai, cũng có thể lần đó không bị kiểm tới. Kinh nghiệm truyền miệng không phải là quy định. Khi người thân bên đó dặn mang một món nằm trong nhóm hay bị giữ, giải thích rằng bạn sẽ khai báo và có thể phải để lại món đó ở sân bay.
Nhóm quà quê và khả năng được qua (nguyên lý)
Bảng dưới là cách nhìn tổng quát từ kinh nghiệm nhiều người mang quà quê sang Úc và các hướng dẫn công khai. Không phải danh sách chính thức; mọi món vẫn phải khai.
| Nhóm quà | Khả năng | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bánh tráng, bún khô, miến, phở khô | Thường qua nếu khai và đóng gói thương mại | Hàng làm tay không bao bì có thể bị kiểm kỹ hơn |
| Trà khô, cà phê rang | Thường qua nếu khai | Cà phê nhân sống, trà có lẫn hạt có thể bị xem xét |
| Kẹo, mứt đã nấu kỹ | Thường qua nếu khai | Mứt có hạt sống, mứt trái chưa chín kỹ có thể bị giữ |
| Nước mắm, mắm đóng kín | Có thể qua sau khi kiểm | Mắm có thịt, có trứng thì khó qua |
| Tôm khô, cá khô, mực khô | Tuỳ loại, phải khai | Tôm chưa chín kỹ, cá còn ướt dễ bị giữ |
| Lạp xưởng, chà bông, khô bò, giò chả | Thường bị giữ | Nhóm thịt là nhóm chặt nhất |
| Trứng muối, bánh nhân trứng | Thường bị giữ | Trứng và sản phẩm trứng bị kiểm rất chặt |
| Trái cây, rau, lá tươi | Không mang | Kể cả một trái để ăn trên máy bay, ăn hết hoặc bỏ trước khi xuống |
| Hạt sống, hạt giống, củ giống | Thường bị giữ | Hạt đã rang chín, đóng gói có thể được xem xét |
Đọc cột giữa như một mức rủi ro: "thường qua" vẫn cần khai, "thường bị giữ" thì đừng tốn công đóng gói, để dành cho người ở Úc tự mua ở chợ châu Á bên đó.
Khai báo và qua kiểm dịch ở sân bay Úc
Trình tự khi bạn mang quà quê qua cửa nhập cảnh, theo cách làm phổ biến:
- Trên máy bay hoặc khi làm thủ tục số hoá, điền tờ khai nhập cảnh. Ở câu hỏi về thực phẩm, sản phẩm thực vật, động vật, đánh dấu "có" nếu bạn mang bất kỳ đồ ăn nào.
- Gom tất cả đồ ăn vào một hoặc hai túi riêng, đặt ở chỗ dễ lấy trong vali. Đừng rải rác khắp vali, nhân viên phải lục tìm sẽ lâu hơn.
- Trước khu kiểm, nếu có món bạn không chắc, bỏ vào thùng tự bỏ hàng. Món đã bỏ ở đây không bị tính là vi phạm.
- Tới quầy kiểm, nói rõ trong túi có những gì. Một danh sách viết tay bằng tiếng Anh ghi tên món, thành phần chính giúp trao đổi nhanh.
- Nhân viên có thể cho qua, yêu cầu soi chiếu, mở kiểm, hoặc giữ lại một số món. Món bị giữ thường bị tiêu huỷ; bạn có thể hỏi lý do để lần sau biết.
- Ký hoặc xác nhận theo yêu cầu, nhận lại hành lý và đi tiếp.
Khai báo đúng không làm bạn bị trễ nhiều. Phần lớn thời gian chờ đến từ việc hành khách không khai, bị chó đánh hơi phát hiện, rồi phải kiểm toàn bộ vali.
Những món người Việt hay mang và hay vướng
Lạp xưởng, chà bông, khô bò. Là quà quê phổ biến nhất, cũng là nhóm bị giữ nhiều nhất. Việt Nam nằm trong nhóm nước có dịch tả lợn châu Phi, nên sản phẩm có thịt lợn bị kiểm rất chặt. Đừng mang.
Bánh trung thu nhân trứng muối, bánh pía có trứng. Bánh nghe như đồ ngọt nhưng nhân có lòng đỏ trứng muối, thuộc nhóm sản phẩm trứng. Nếu muốn tặng bánh, chọn loại nhân đậu, nhân khoai không trứng, vẫn phải khai.
Hạt sen tươi, hạt điều sống, đậu phộng còn vỏ. Hạt có khả năng nảy mầm hay mang sâu mọt bị kiểm kỹ. Hạt đã rang chín, đóng gói kín có cơ hội hơn.
Rau thơm, lá chanh, lá lốt, ớt tươi. Nhiều người mang một nắm rau quê cho con cháu nấu ăn. Đây là sản phẩm thực vật tươi, không mang. Người Việt ở Úc thường tự trồng hoặc mua ở chợ châu Á.
Đồ thuốc nam, lá cây khô, củ khô. Thuộc nhóm sản phẩm thực vật, phải khai, nhiều loại bị giữ. Nếu là thuốc người thân đang dùng theo chỉ định, mang kèm giấy tờ và hỏi trước.
Mật ong, sữa ong chúa, phấn hoa. Sản phẩm từ ong bị kiểm dịch Úc xem rất kỹ vì nguy cơ bệnh hại đàn ong, nhóm mà nước này bảo vệ chặt. Mật ong quê đóng hũ là món quà quen của nhiều gia đình nhưng khả năng bị giữ cao. Khai báo nếu mang, và chuẩn bị tinh thần để lại.
Xếp vali quà quê đi Úc
Cách xếp hợp với quy trình kiểm của Úc khác với khi bay nội địa. Một vài nguyên tắc:
- Toàn bộ đồ ăn nằm trong một túi trong suốt hoặc hộp nhựa trong, đặt ngay dưới nắp vali.
- Giữ nguyên bao bì gốc có thành phần; hàng làm tay thì dán một mẩu giấy ghi thành phần bằng tiếng Anh.
- Không bọc giấy báo, không giấu trong quần áo, không đổi bao bì để "trông giống" hàng khác.
- Mắm, nước mắm đóng như khi bay nội địa, thêm danh sách thành phần.
- Lượng vừa phải, đúng mức dùng cá nhân và quà gia đình; số lượng lớn dễ bị coi là hàng buôn bán.
- Lưu ý quy định chất lỏng nếu bạn nối chuyến ở nước khác trước khi tới Úc.
- Nếu đi cùng người lớn tuổi, người đó cũng phải khai phần đồ ăn trong vali của mình; nhiều ông bà nhét thêm quà vào vali riêng mà con cháu không biết, nên kiểm lại cả hai vali trước khi ra sân bay.
Nếu bạn sang New Zealand, cách kiểm dịch sinh học ở đó cũng chặt tương tự, nguyên tắc khai hết thực phẩm vẫn áp dụng; tra trang chính thức của New Zealand trước khi bay.
Giỏ quà quê gợi ý cho người thân ở Úc
Khi đã gạt ra nhóm hay bị giữ, giỏ quà sang Úc vẫn có thể đầy đặn và rất "quê". Một giỏ gợi ý cho gia đình con cháu, ghép theo nguyên lý khô – mặn – ngọt – để lâu:
- Món khô nấu bữa: bánh tráng, bún khô, miến dong, phở khô của làng quê nhà, đóng gói kín, đủ cho vài bữa cơm nhớ quê.
- Món mặn: một hai chai nước mắm trong, đóng chai kín có nhãn, kèm danh sách thành phần.
- Món ngọt: kẹo dừa, kẹo lạc, mè xửng, mứt gừng đã nấu kỹ, chọn loại không có trứng, không có hạt sống.
- Món uống: trà búp khô, trà sen đóng gói, cà phê đã rang xay, đều là nhóm thường được qua sau khi khai.
- Món kể chuyện: một gói bánh đặc trưng của làng, ít người nơi khác biết tên, kèm vài dòng kể ai làm, làm vào mùa nào.
Giỏ như vậy nặng chừng vài ký, đủ dùng một thời gian, ít rủi ro ở cửa kiểm. Những món thịt, trứng, trái cây tươi mà người thân thèm, họ thường tìm được phiên bản sản xuất tại Úc ở các chợ châu Á, hoặc chờ dịp về quê ăn tại chỗ. Món quà khi đó là phần không mua được ở Úc: đồ của chính làng mình.
Khi món quà bị giữ lại: hỏi gì, nhớ gì cho lần sau
Dù đã cẩn thận, đôi khi một món vẫn bị giữ lại. Đừng tranh cãi tại quầy; nhân viên kiểm dịch làm theo danh sách và đánh giá rủi ro của họ, không theo giá trị tình cảm của món hàng. Điều bạn nên làm là hỏi lý do cụ thể: do thành phần, do bao bì, do không có thông tin, hay do món đó đang thuộc diện hạn chế. Câu trả lời này quý hơn món hàng, vì nó cho bạn biết lần sau nên đổi gì.
Ghi lại tên món, lý do, ngày bay vào điện thoại. Kể lại cho người ở quê đã chuẩn bị quà, để lần sau họ không gói đúng món đó nữa. Nhiều gia đình có một "danh sách đi Úc" truyền tay nhau, ghi món nào đã qua, món nào bị giữ, cập nhật sau mỗi chuyến. Danh sách đó không thay được trang chính thức, nhưng giúp cả nhà chuẩn bị sát thực tế hơn.
Nếu bạn cho rằng mình bị xử lý sai, hỏi nhân viên về cách phản hồi chính thức. Không nên tự ý lấy lại món đã bị giữ, cũng không nên bỏ món đó vào túi xách tay rồi đi tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Mang mắm sang Úc có được không?
Nước mắm và mắm đóng gói kín thường được xem xét và có thể được cho qua sau khi kiểm, với điều kiện bạn khai báo trên tờ khai nhập cảnh. Mắm có thịt, có trứng, hay mắm còn tươi sống dễ bị giữ lại hơn. Kiểm danh sách của cơ quan kiểm dịch Úc trước khi bay.
Không khai đồ ăn khi vào Úc thì bị gì?
Hành khách không khai mà bị phát hiện có thể bị phạt tiền tại chỗ, bị lập hồ sơ vi phạm, và với vi phạm nghiêm trọng có thể ảnh hưởng tới thị thực. Đó là lý do lời khuyên chung là khai hết, dù món đó có vẻ vô hại.
Du học sinh được mang bao nhiêu đồ ăn sang Úc?
Không có một con số chung cho mọi món; điều quan trọng là món đó có được phép không và lượng có hợp mức dùng cá nhân không. Mang quá nhiều có thể bị nghi là hàng kinh doanh. Chọn đồ khô gọn, đủ dùng vài tuần đầu là hợp lý.
Mang bánh tráng, bún khô sang Úc có phải khai không?
Có. Mọi thực phẩm đều nên khai. Bánh tráng, bún khô đóng gói thương mại thường được cho qua nhanh sau khi kiểm. Khai báo không mất bao nhiêu thời gian và tránh được rủi ro bị phạt.
Ăn dở trái cây trên máy bay rồi mang xuống được không?
Không. Trái cây tươi, kể cả loại phát trên máy bay, phải ăn hết hoặc bỏ trước khi qua cửa kiểm. Nếu còn trong túi, bỏ vào thùng tự bỏ hàng trước khu kiểm.
Có thể gửi quà quê sang Úc qua bưu điện thay vì xách tay không?
Bưu phẩm vào Úc cũng qua kiểm dịch sinh học với nguyên tắc tương tự, và hàng bị giữ thường bị tiêu huỷ. Gửi qua bưu điện không giúp né quy định; nó chỉ phù hợp với món khô được phép và cần khai đúng nội dung.