Khi bay nội địa, quà quê dạng khô, kín, không mùi (bánh, kẹo, trà, đồ khô hút chân không) mang xách tay được; chất lỏng nhiều (nước mắm, mật ong, rượu, dầu), đồ có mùi mạnh và đồ đông lạnh nên để ký gửi, đóng kín nhiều lớp; còn sầu riêng, mắm chưa đóng kín và hàng rò rỉ thì nhiều hãng không nhận ở cả hai khoang. Quy định chi tiết do hãng bay và cơ quan an ninh hàng không đặt ra, có thể đổi theo từng thời kỳ, nên bạn kiểm trang của hãng trước ngày bay.
Bài này đi theo cách người mang quà thật sự làm: trải hết quà ra sàn, chia thành từng nhóm, rồi quyết món nào vào vali kéo, món nào vào hành lý ký gửi, món nào gửi đường khác hoặc để lại. Phần gửi hàng không theo đường chuyển phát thuộc một danh mục khác của trang.
Nguyên lý chung: an ninh, an toàn bay và người ngồi cạnh
Soi chiếu an ninh quan tâm tới chất lỏng và vật nguy hiểm. Chất lỏng, chất sệt, dạng xịt trong hành lý xách tay bị giới hạn theo dung tích từng chai và tổng lượng. Trên chuyến quốc tế, mức hay gặp là mỗi chai không quá 100 ml, gom trong một túi trong suốt có khoá kéo; chuyến nội địa ở từng thời kỳ có thể áp dụng cách khác. Vì vậy, coi mọi món ướt như nước mắm, mật ong, tương, sa tế là chất lỏng, trừ khi hãng nói rõ là không.
An toàn bay quan tâm tới rò rỉ và áp suất. Khoang hàng có áp suất và nhiệt độ thay đổi trong chuyến bay. Hũ mắm đầy tới miệng, chai rượu nút lỏng, túi hút chân không đã thủng đều có thể trào ra. Hàng rò rỉ làm bẩn vali người khác là lý do hãng từ chối, không phải vì món đó bị cấm.
Người ngồi cạnh quan tâm tới mùi. Khoang khách là chỗ kín, máy lạnh, nhiều người. Mắm, khô mực, sầu riêng, mít, hành phi có mùi lan rất nhanh. Hãng có quyền từ chối món có mùi gây khó chịu, kể cả khi đóng gói không vi phạm điều gì về an ninh.
Nhân viên tại quầy là người quyết cuối cùng. Dù trang của hãng ghi được mang, nhân viên soi chiếu hay làm thủ tục vẫn có thể yêu cầu mở ra, đóng lại hoặc bỏ lại nếu thấy không an toàn. Đóng gói gọn, có nhãn, dễ mở kiểm là cách làm cho cuộc trao đổi đó ngắn nhất.
Bảng chia quà quê theo khoang
Bảng dưới là cách chia thường dùng cho chuyến bay trong nước. Cột cuối là chỗ hay vướng nhất. Đây là nguyên lý chung, không thay quy định đang áp dụng của hãng bạn đi.
| Nhóm quà | Xách tay | Ký gửi | Chỗ hay vướng |
|---|---|---|---|
| Bánh khô, kẹo, mứt khô, trà, cà phê hạt | Được, gọn | Được | Hộp giấy dễ bẹp, nên để xách tay |
| Đồ khô hải sản (mực, cá, tôm) hút chân không | Được nếu kín, không mùi | Được | Túi thủng là có mùi ngay |
| Nước mắm, mật ong, tương, dầu, nước cốt | Chỉ chai nhỏ theo giới hạn chất lỏng | Nên để ở đây | Rò rỉ, chai thuỷ tinh vỡ |
| Mắm đặc (mắm tôm, mắm ruốc, mắm cá) | Không nên | Đóng kín nhiều lớp | Mùi, trào khi đổi áp suất |
| Rượu quê | Theo giới hạn chất lỏng | Có giới hạn nồng độ và số lượng | Chai không nhãn, can nhựa |
| Trái cây tươi thường (bưởi, cam, xoài) | Được, ít | Được, có thùng | Dập, chảy nước |
| Sầu riêng, mít chín | Thường không nhận | Thường không nhận | Mùi, nhiều hãng cấm hẳn |
| Đồ đông lạnh, chả, giò, nem | Ít, đóng kín | Thùng xốp có đá khô hay đá gel | Đá khô có giới hạn riêng, phải khai |
Đọc bảng theo hàng, mỗi hàng là một quyết định. Nếu một món rơi vào ô "thường không nhận", câu hỏi tiếp theo không phải là giấu vào đâu, mà là gửi đường khác hay để lại. Đá khô dùng giữ lạnh được coi là hàng nguy hiểm ở mức hạn chế, phải hỏi hãng và thường phải khai khi làm thủ tục.
Xếp vali quà theo thứ tự
Một trình tự gọn để một gia đình xếp quà trong buổi tối trước ngày bay:
- Trải hết quà ra sàn, nhóm theo bốn loại: khô, ướt, có mùi, tươi. Món nào không biết xếp loại nào thì coi là loại khó hơn.
- Cân từng nhóm bằng cân hành lý cầm tay. Ghi tổng khối lượng mỗi nhóm để so với mức hành lý đã mua, thiếu thì mua thêm trước, ra sân bay mới mua thường tốn hơn.
- Chọn món xách tay trước: đồ khô, nhẹ, dễ bẹp, có giá trị tình cảm cao như hộp bánh làm tay của bà. Đây là những món bạn không muốn bị quăng quật.
- Đóng món ướt: siết nắp, quấn băng dính quanh nắp, bọc túi zip, thêm một lớp túi ni lông dày, rồi đặt vào giữa vali, quanh là quần áo.
- Đóng món có mùi: hút chân không lại nếu túi cũ đã mở, cho vào hộp nhựa kín, rồi mới bỏ vào vali. Một lớp không đủ với mắm và khô mực.
- Đặt món nặng ở đáy, phía bánh xe; món dễ vỡ ở giữa; món nhẹ, dễ bẹp ở trên. Vali dựng đứng khi kéo, nên "đáy" là phía có bánh.
- Dán nhãn tên và số liên lạc lên cả vali lẫn thùng xốp. Chụp ảnh bên trong vali trước khi khoá, phòng khi cần khai thất lạc hay hư hỏng.
Bảy bước nghe dài, nhưng làm một lần là quen. Phần lâu nhất thường là bước bốn và năm, vì phải đi tìm đủ túi zip, băng dính và hộp kín.
Đồ đông lạnh và trái cây: chuyến ngắn mới đáng mang
Giò, chả, nem chua, bánh chưng cấp đông, cá kho đông đá là những món người ở quê hay muốn gửi theo nhất. Với chuyến bay một vài giờ và thêm hai ba giờ ở sân bay, thùng xốp dày có đá gel giữ được đồ đông lạnh còn cứng khi tới nơi, miễn là đồ đã đông cứng từ đêm trước và thùng được dán kín mọi khe. Đá cục thường không dùng được vì tan thành nước, rò ra ngoài, hãng sẽ từ chối.
Trái cây thì khác. Cam, bưởi, quýt, xoài xanh chịu được va đập và chênh nhiệt, mang được. Vải, nhãn, chôm chôm, mận chín nhanh, dập nhanh, bay đã đành nhưng sau đó còn quãng đường từ sân bay về nhà, có khi tới nơi đã chảy nước. Với trái mềm, mang một ít để ăn ngay, phần còn lại để người ở quê gửi bằng đường lạnh khác.
Sầu riêng và mít chín là trường hợp riêng. Nhiều hãng bay trong nước không nhận sầu riêng ở cả khoang khách lẫn khoang hàng, có hãng chỉ nhận khi đóng gói chuyên dụng qua đường hàng hoá. Kiểm trước, đừng mang ra sân bay rồi mới hỏi.
Những món nên để lại hoặc gửi đường khác
Có những thứ người ở quê muốn gửi theo nhưng không hợp hành lý máy bay. Nói rõ từ trước giúp tránh cảnh mở vali bỏ đồ ở quầy soi chiếu:
- Gia cầm, thuỷ sản còn sống: gà, vịt, cua sống không đi theo hành lý; muốn chuyển cần qua đường hàng hoá có điều kiện riêng.
- Bình gas mini, bật lửa dư, cồn khô: đôi khi bị nhét chung với bếp nướng mang theo. Đây là vật nguy hiểm, không đi theo quà.
- Mắm, nước mắm trong can nhựa mỏng hay chai không nắp vặn: dễ rò, rót sang chai nắp vặn chắc trước khi đi.
- Thịt rừng, động vật hoang dã, lâm sản quý: không làm quà; ngoài rủi ro pháp lý, đây là thứ góp phần làm cạn kiệt rừng.
- Rượu nấu nhà trong can không nhãn với lượng lớn: vừa vướng giới hạn của hãng, vừa không rõ nồng độ; chi tiết ở bài riêng về rượu quê.
- Quà quá cồng kềnh so với chỗ ở người nhận: một bao gạo hai chục ký có thể thương, nhưng căn hộ nhỏ ở phố không có chỗ cất.
Để lại không có nghĩa là bỏ. Phần lớn những món này có thể gửi qua xe khách, bưu điện hay dịch vụ lạnh sau, với cách đóng gói hợp hơn.
Mua quà ở sân bay hay mang từ quê
Ở nhiều sân bay trong nước có quầy bán đặc sản đóng hộp đẹp, sau cửa soi chiếu. Hàng mua ở đây đã qua cửa an ninh, nên chai nước mắm hay hũ mật ong mua sau soi chiếu thường mang lên khoang khách được, trong khi cùng chai đó mang từ nhà thì bị giữ lại. Đây là lý do nhiều người thấy "sao người khác mang được mà mình không".
Tuy vậy, quà mua ở sân bay là quà của tỉnh nơi có sân bay, không phải quà của làng bạn. Người nhận thường quý món bà nội gói hơn hộp quà đẹp. Cách cân bằng hay dùng là: món khô, đặc trưng, làm tay thì mang từ quê; món ướt, nặng mà ở sân bay có bán và bạn không cần đúng của nhà nào làm thì cân nhắc mua sau soi chiếu để đỡ một lần đóng gói.
Nếu bay nối chuyến, đổi máy bay ở sân bay khác, món chất lỏng mua sau soi chiếu chặng đầu có thể phải qua soi chiếu lại ở chặng sau. Kiểm trước nếu hành trình có điểm nối.
Tính khối lượng quà trước khi mua vé
Nhiều người mua vé giá thấp chỉ gồm một hành lý xách tay nhỏ, rồi mới tính chuyện quà. Đến lúc gia đình ở quê dồn đủ thứ, tổng khối lượng vượt xa mức đã mua, phải trả thêm ở quầy, có khi bằng một phần đáng kể giá vé. Thứ tự hợp lý là ngược lại: ước khối lượng quà trước, rồi mới chọn hạng vé hay gói hành lý đi kèm.
Một cách ước nhanh, ví dụ giả định: bốn chai nước mắm loại một lít, kèm chai và lớp bọc, đã gần năm ký; một thùng xốp nhỏ đựng giò chả và đá gel khoảng sáu bảy ký; mấy gói bánh, kẹo, trà thêm hai ba ký. Chỉ vậy đã hơn mười ký, chưa tính quần áo của chính bạn. Con số thật của nhà bạn sẽ khác, nhưng cách cộng thì giống.
Khi ước xong, bạn có ba lựa chọn: mua thêm hành lý ký gửi từ lúc đặt vé hay vài ngày trước bay; bớt món nặng mà ở thành phố cũng mua được; hoặc chia quà làm hai đợt, mang theo phần dễ hỏng và có ý nghĩa nhất, phần đồ khô nặng thì người ở quê gửi sau. Nói trước với gia đình con số ký cho phép giúp cả nhà chọn quà vừa sức, đỡ cảnh ra tới sân bay mới mở thùng bớt đồ.
Câu hỏi thường gặp
Mang bánh chưng lên máy bay xách tay được không?
Bánh chưng là đồ ăn đặc, không phải chất lỏng, nên thường mang xách tay được nếu gói kín và không quá nặng. Bánh luộc chín để ở nhiệt độ thường chỉ giữ được vài ngày; chuyến dài hoặc người nhận chưa ăn ngay thì nên cấp đông rồi để vào thùng giữ lạnh ký gửi.
Mang mật ong lên máy bay nội địa được không?
Mật ong được coi là chất lỏng, chất sệt. Xách tay thì chỉ chai nhỏ trong giới hạn chất lỏng hãng đang áp dụng. Lượng lớn nên ký gửi trong chai nắp vặn chắc, bọc nhiều lớp, đặt giữa vali để tránh vỡ và rò rỉ. Kiểm trang của hãng trước ngày bay.
Hành lý ký gửi có bị mở ra kiểm không?
Hành lý ký gửi được soi chiếu, và khi hình ảnh soi chiếu có điểm cần làm rõ, nhân viên có thể mở kiểm, thường có mặt hành khách hoặc theo quy trình riêng. Đóng gói dễ mở, có ghi tên món ở ngoài từng gói giúp việc kiểm nhanh và đỡ phải bọc lại.
Mang khô mực, cá khô lên máy bay có bị cấm không?
Đồ khô hải sản thường không bị cấm, nhưng mùi là vấn đề. Hút chân không lại, cho vào hộp nhựa kín rồi mới bỏ vali là cách hay dùng. Nếu túi đã mở mà mang xách tay, nhân viên có thể yêu cầu để lại vì mùi ảnh hưởng hành khách khác.
Mua nước mắm ở sân bay rồi mang lên máy bay được không?
Hàng mua ở quầy sau cửa soi chiếu thường được mang lên khoang khách vì đã ở khu vực an ninh. Nếu bạn bay nối chuyến và phải qua soi chiếu lần nữa, chai lớn có thể bị giữ lại ở sân bay nối, nên hỏi quầy bán và hãng trước khi mua.
Quà quê vượt mức hành lý thì làm gì?
Mua thêm hành lý trước ngày bay qua kênh của hãng thường dễ hơn mua tại quầy. Nếu vượt nhiều, cân nhắc gửi phần đồ khô nặng qua xe khách hay bưu điện, chỉ mang theo món dễ hỏng và món có ý nghĩa nhất. Cân trước ở nhà giúp tránh bất ngờ.