Mang đồ ăn sang Nhật được với nhiều món khô, đã chế biến không có thịt như bánh tráng, bún khô, trà, cà phê rang, kẹo bánh; sản phẩm thịt như lạp xưởng, chà bông, giò chả, khô bò, bánh bao nhân thịt gần như không mang được nếu không có giấy kiểm dịch; trái cây rau củ tươi phần lớn bị giữ. Hàng thuộc diện kiểm dịch phải trình ở quầy kiểm dịch trước khi qua hải quan. Không khai, mang trái phép có thể bị phạt nặng.
Nhật là nơi có cộng đồng người Việt đông, phần lớn là thực tập sinh kỹ năng và du học sinh. Mỗi mùa bay sang là mỗi mùa gia đình gói ghém đồ quê theo. Bài này giúp gia đình chọn đúng món, để con em sang Nhật có chút vị quê mà không gặp rắc rối ở sân bay đầu tiên trong đời.
Thông tin trong bài là nguyên lý chung từ hướng dẫn công khai và kinh nghiệm phổ biến. Danh mục chính thức, có thể thay đổi theo dịch bệnh, nằm trên trang của cơ quan kiểm dịch động vật và cơ quan bảo vệ thực vật Nhật Bản, gia đình nên cùng con em xem trước ngày bay.
Nhật kiểm hai lớp: động vật và thực vật
Ở sân bay Nhật, trước khu hải quan có quầy kiểm dịch động vật và quầy kiểm dịch thực vật. Hai cơ quan này làm việc theo luật riêng, độc lập với hải quan. Hàng có nguồn gốc động vật như thịt, sản phẩm thịt, trứng, sữa; hàng có nguồn gốc thực vật như trái cây, rau, hạt, cây con phải trình ở đây trước, rồi mới tới tờ khai hải quan.
Với kiểm dịch động vật, Nhật đặc biệt chặt với sản phẩm thịt từ các nước có dịch bệnh vật nuôi, trong đó có dịch tả lợn châu Phi. Gần như mọi sản phẩm thịt mang theo người, kể cả đã nấu chín, hút chân không, có nhãn, đều cần giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất xứ mà hành khách bình thường không có. Thực tế là không mang được.
Với kiểm dịch thực vật, trái cây tươi từ Việt Nam phần lớn không được mang theo người. Một số loại trái cây Việt Nam vào Nhật bằng đường thương mại sau khi xử lý nhiệt hơi nước và có giấy kiểm dịch, nhưng đó là quy trình của doanh nghiệp xuất khẩu, không áp dụng cho trái xoài, trái thanh long trong vali.
Hiểu được hai lớp này, gia đình sẽ thấy vì sao một vali có thể bị kiểm hai lần: một lần ở quầy kiểm dịch, một lần ở hải quan. Mỗi lớp hỏi một câu khác nhau, và câu trả lời trung thực ở cả hai chỗ là điều kiện để đi nhanh.
Nhóm quà quê khi sang Nhật (nguyên lý)
Bảng giúp gia đình lọc quà nhanh. Đây là nguyên lý chung; danh mục chính thức và cập nhật nằm trên trang của cơ quan kiểm dịch động vật, thực vật Nhật Bản.
| Nhóm | Thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bánh tráng, bún, miến, phở khô | Thường mang được | Đóng gói kín, có nhãn thì nhanh hơn |
| Trà khô, cà phê rang | Thường mang được | Không lẫn hạt sống, cành lá tươi |
| Bánh kẹo, mứt không nhân thịt, không trứng | Thường mang được | Đọc thành phần trên bao bì |
| Nước mắm, nước chấm đóng chai | Thường mang được nếu không có thịt | Vẫn chịu giới hạn chất lỏng và đóng gói của hãng bay |
| Tôm khô, cá khô, mực khô | Thường mang được | Thuỷ sản không thuộc diện kiểm dịch động vật như thịt gia súc, gia cầm, nhưng nên hỏi nếu không chắc |
| Lạp xưởng, chà bông, giò chả, nem chua, khô bò | Không mang được | Sản phẩm thịt, cần giấy kiểm dịch |
| Bánh bao, bánh chưng, bánh tét nhân thịt | Không mang được | Phần nhân thịt quyết định |
| Trứng muối, trứng vịt lộn | Không nên mang | Sản phẩm trứng bị kiểm chặt |
| Trái cây, rau, lá, củ tươi | Phần lớn bị giữ | Sâu bệnh thực vật |
| Gạo | Có quy định riêng | Mang lượng nhỏ cho dùng cá nhân; kiểm quy định hiện hành |
Điểm hay gây bất ngờ là các loại bánh có nhân thịt. Người ở quê nghĩ đó là bánh, nhưng kiểm dịch Nhật nhìn vào nhân. Một chiếc bánh chưng nhỏ cũng có thể là lý do bị gọi vào phòng kiểm.
Những điều thực tập sinh, du học sinh hay bị dặn sai
"Hút chân không là qua được." Không đúng. Hút chân không giúp giữ thức ăn, không làm thay đổi bản chất sản phẩm thịt. Kiểm dịch Nhật không xét cách đóng gói mà xét nguồn gốc và giấy tờ.
"Để trong hành lý ký gửi thì không ai kiểm." Không đúng. Hành lý ký gửi được soi chiếu và có thể kiểm bằng chó nghiệp vụ trên băng chuyền. Hàng không khai bị phát hiện trong hành lý ký gửi vẫn là vi phạm.
"Mang ít thì không sao." Không đúng. Quy định về sản phẩm thịt không có mức miễn trừ cho lượng nhỏ. Một gói chà bông cũng bị xử lý như một thùng.
"Đi theo đoàn thực tập sinh thì công ty lo." Đơn vị phái cử có thể dặn dò, nhưng hành lý là trách nhiệm của từng người. Nếu bị phạt, người mang chịu, có khi còn ảnh hưởng tới hồ sơ lưu trú.
"Khai ra là bị tịch thu hết." Không đúng. Khai ra thì món được phép vẫn đi tiếp, món không được phép bị giữ lại mà thường không phải chịu phạt như khi giấu. Khai là cách an toàn nhất.
"Mua đồ ăn ở cửa hàng miễn thuế sân bay Việt Nam thì không bị kiểm." Không đúng. Cửa hàng miễn thuế miễn thuế, không miễn kiểm dịch. Một hộp chà bông hay lạp xưởng mua ở đó vẫn là sản phẩm thịt khi tới Nhật, vẫn bị giữ nếu không có giấy kiểm dịch. Kiểm thành phần trước khi mua bất cứ món nào ở khu miễn thuế để mang sang.
Chuẩn bị vali quà cho con em sang Nhật
Một trình tự dùng được cho gia đình có con em chuẩn bị bay sang Nhật làm việc hay học tập:
- Hỏi trước người đã sang: ở khu vực con em sẽ ở có chợ, cửa hàng thực phẩm Việt hay châu Á không. Nhiều món quen đã có bán, không cần mang.
- Lọc danh sách quà: bỏ mọi thứ có thịt, có trứng, trái cây, rau tươi, hạt giống.
- Ưu tiên món khô nhẹ, gọn, hợp bếp ký túc xá: bún khô, bánh tráng, gói gia vị khô không thịt, trà, cà phê.
- Giữ bao bì gốc có nhãn thành phần; đồ nhà làm thì ghi thành phần chính bằng tiếng Anh hoặc tiếng Nhật nếu biết.
- Gom đồ ăn vào một túi riêng trong vali. Xuống máy bay, nếu có món thuộc diện kiểm dịch, mang tới quầy kiểm dịch trước khi qua hải quan.
- Điền tờ khai hải quan trung thực, theo hình thức Nhật đang áp dụng ở thời điểm bay, giấy hay điện tử.
Vali của người sang làm việc thường đã nặng vì quần áo mùa đông, nồi cơm, đồ dùng. Bớt đồ ăn ở mức vừa đủ vài tuần đầu là hợp lý; sau đó con em sẽ tự tìm được nguồn mua bên đó.
Giỏ quà quê gợi ý cho người thân ở Nhật
Khi đã lọc bỏ nhóm bị giữ, vẫn có nhiều món giữ được vị quê. Gợi ý theo vùng, ghi tên tỉnh mới:
- Từ Nghệ An, Hà Tĩnh: kẹo cu đơ, chè xanh khô, gói mè xửng của Huế nếu đi qua; tránh nhút, tương có thịt.
- Từ đồng bằng Bắc Bộ: trà búp, kẹo lạc, kẹo vừng, bánh đậu xanh Hải Dương cũ nay thuộc Hải Phòng.
- Từ Nam Trung Bộ, Tây Nguyên: cà phê rang xay của Đắk Lắk, Lâm Đồng; bánh tráng mè, bánh tráng nướng của vùng Bình Định cũ nay thuộc Gia Lai.
- Từ Nam Bộ: bánh tráng, bánh phồng, kẹo dừa của Bến Tre cũ nay thuộc Vĩnh Long; khô cá, tôm khô của vùng biển, đóng gói kỹ.
- Món cho bếp ký túc xá: gói gia vị nấu phở, bún bò dạng khô không có thịt, một chai nước mắm nhỏ.
Đừng gửi gắm quá nhiều theo một người. Người sang Nhật lần đầu thường phải mang thêm quà cho người quen của gia đình, vali dễ thành kho chứa. Một túi quà vừa phải, đúng loại, là đủ để con em có bữa cơm quê tuần đầu và có chuyện để kể với bạn cùng phòng.
Gửi tiếp sau khi đã sang: những gì cần biết
Sau khi con em đã ổn định, nhiều gia đình muốn gửi tiếp quà quê qua bưu điện hay dịch vụ chuyển phát. Hàng gửi vào Nhật cũng qua kiểm dịch động vật, thực vật như hàng xách tay, nên quy tắc không đổi: không gửi thịt, sản phẩm thịt, trái cây tươi. Hàng bị giữ ở kiểm dịch thường bị tiêu huỷ, người nhận có thể được thông báo.
Gửi theo đường dịch vụ "xách tay hộ" không chính thức có rủi ro riêng: người nhận không biết hàng đi đường nào, khai thế nào, nếu bị phát hiện có thể liên lụy. Chọn đơn vị gửi có khai báo hàng hoá rõ ràng, đọc kỹ danh mục hàng không nhận, là cách an toàn hơn.
Một cách nữa nhiều gia đình dùng là gửi theo người quen sắp bay sang, cùng khu vực với con em. Khi nhờ, đưa người đó món đã đóng gói, có nhãn, nằm trong nhóm được phép, và nói rõ họ phải khai món của bạn như hàng của họ. Đừng nhờ mang món mà chính bạn không dám tự mang qua cửa kiểm.
Ở ký túc xá: mùi, tủ lạnh chung và chia quà với bạn
Thực tập sinh, du học sinh ở Nhật thường sống chung phòng hoặc ký túc xá có bếp và tủ lạnh dùng chung, nhiều khi với bạn từ nước khác. Quà quê có mùi mạnh như mắm, cá khô, mực nướng có thể gây khó chịu cho người ở cùng và cả hàng xóm, nhất là ở nhà gỗ, căn hộ nhỏ. Nên dặn con em cất món có mùi trong hộp kín, nướng khô mực, cá ở chỗ thông gió và hỏi người ở cùng trước.
Phân loại rác ở Nhật cũng chặt. Bao bì, chai lọ, hũ mắm sau khi dùng phải rửa và bỏ đúng ngày, đúng loại theo quy định của địa phương. Hũ mắm còn sót mắm bỏ vào túi rác chung dễ gây mùi và bị nhắc nhở. Gia đình gói hũ nhựa thay vì thuỷ tinh cũng giúp con em đỡ một việc.
Quà quê cũng là cách làm quen. Một gói kẹo dừa, kẹo lạc, bánh đậu xanh chia cho bạn cùng phòng, cho người hướng dẫn ở công ty, kèm một câu giới thiệu món đó của tỉnh nào, thường mở ra những câu chuyện đầu tiên. Món nên chia là món ngọt, khô, không mùi, dễ ăn với người chưa quen vị Việt.
Câu hỏi thường gặp
Mang chà bông, ruốc thịt sang Nhật được không?
Chà bông, ruốc thịt là sản phẩm thịt, thuộc diện kiểm dịch động vật của Nhật và cần giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất xứ. Hành khách thông thường không có giấy này, nên thực tế không mang được. Có thể mang ruốc tôm, ruốc cá khô thay thế, vẫn nên khai.
Mang nước mắm sang Nhật có bị cấm không?
Nước mắm làm từ cá và muối thường không thuộc nhóm sản phẩm thịt bị cấm, nên nhiều người mang được. Vẫn phải đóng gói theo quy định chất lỏng của hãng bay, và khai báo nếu tờ khai hỏi về thực phẩm. Loại nước chấm có thịt thì không nên mang.
Bị phát hiện mang thịt vào Nhật thì sao?
Hàng bị tịch thu, người mang có thể bị phạt theo luật kiểm dịch, và với người đang có tư cách lưu trú như thực tập sinh, du học sinh, vi phạm có thể ảnh hưởng tới hồ sơ. Khai báo trung thực trước khi qua kiểm là cách tránh hậu quả này.
Mang trái cây sấy khô sang Nhật được không?
Trái cây sấy khô đã chế biến, đóng gói thường không bị xử lý như trái cây tươi. Chọn loại có bao bì, nhãn thành phần, và trình ở quầy kiểm dịch thực vật nếu không chắc. Trái cây tươi thì phần lớn bị giữ.
Mang gạo quê sang Nhật được không?
Nhật có quy định riêng về gạo nhập khẩu, cho phép hành khách mang lượng nhỏ để dùng cá nhân trong một số điều kiện. Mức cụ thể có thể thay đổi, nên kiểm trang hải quan Nhật. Với vali đã chật, gạo thường không phải lựa chọn hợp lý vì gạo bán ở Nhật dễ tìm.
Đồ ăn mang sang Nhật nên để xách tay hay ký gửi?
Đồ khô có thể để ở cả hai, nhưng chất lỏng như nước mắm chỉ để xách tay khi trong giới hạn chất lỏng. Dù để ở đâu, bạn vẫn phải trình hàng thuộc diện kiểm dịch và khai báo, vì cả hành lý ký gửi cũng được kiểm.