Mang đồ ăn sang Mỹ và Canada được với nhiều món khô, đã chế biến, đóng gói kín như bánh kẹo, trà, cà phê rang, bánh tráng, nhưng mọi thực phẩm và nông sản đều phải khai khi nhập cảnh; nhóm thịt và sản phẩm thịt, trứng và món có trứng, trái cây rau củ tươi, hạt giống thường bị giữ. Không khai mà bị phát hiện thì có thể bị phạt tiền, mất thời gian kiểm và ghi hồ sơ. Danh sách chính thức nằm trên trang của cơ quan hải quan, biên phòng và cơ quan nông nghiệp từng nước, bạn tra trước ngày bay.
Mỹ và Canada là hai nơi nhiều người Việt sang thăm con cháu, theo diện đoàn tụ, du học, mỗi chuyến kèm vài vali quà quê. Bài này gom hai nước vì cách làm khá giống nhau, đồng thời chỉ ra vài chỗ khác. Mục đích là để quà tới tay người nhận, không phải để rơi lại ở bàn kiểm.
Một nguyên tắc chung: khai, rồi để nhân viên quyết
Ở cả hai nước, câu hỏi về thực phẩm trên tờ khai nhập cảnh hay trên ki-ốt nhập cảnh tự động là câu hỏi có hoặc không. Nếu trong hành lý có bất cứ thứ gì ăn được, uống được, từ thực vật hay động vật, câu trả lời là có. Nhiều người đánh "không" vì nghĩ gói kẹo, gói trà thì không tính. Đó là chỗ dễ sai nhất: khai đúng mà món được phép thì đi tiếp rất nhanh; khai sai mà bị phát hiện thì dù món được phép, bạn vẫn có thể bị phạt vì khai sai.
Sau khi khai, bạn có thể được hướng sang khu kiểm nông sản, nơi hành lý được soi chiếu thêm, có thể có chó nghiệp vụ. Nhân viên hỏi trong túi có gì, mở xem những món họ cần, quyết định cho qua hay giữ lại. Quyết định này dựa trên danh sách và tình hình dịch bệnh tại thời điểm đó, nên có thể khác với kinh nghiệm của người đi trước.
Ở Mỹ, có hai cơ quan cùng liên quan: lực lượng hải quan và biên phòng làm việc ở cửa khẩu, và bộ nông nghiệp đặt ra danh mục nông sản được phép. Ở Canada, cơ quan biên phòng làm việc ở cửa khẩu, cơ quan kiểm tra thực phẩm đặt ra yêu cầu nhập khẩu và có công cụ tra cứu trên mạng theo từng món, từng nước xuất xứ. Biết tên hai lớp này giúp bạn tìm đúng trang khi tra.
Nhóm quà quê và khả năng được qua ở Mỹ, Canada
Bảng dưới là nguyên lý tổng quát, giúp bạn xếp quà theo mức rủi ro. Không phải danh sách chính thức và có thể thay đổi theo dịch bệnh; mọi món đều phải khai.
| Nhóm quà | Khả năng thường gặp | Lý do hay bị xem kỹ |
|---|---|---|
| Bánh kẹo, mứt đã nấu, mè xửng, kẹo dừa | Thường qua | Nếu có nhân trứng, nhân thịt thì khác |
| Trà khô, cà phê đã rang | Thường qua | Cà phê nhân sống, trà lẫn hạt bị xem như nông sản thô |
| Bánh tráng, bún, miến, phở khô | Thường qua | Hàng làm tay không bao bì có thể bị kiểm kỹ |
| Nước mắm, nước tương đóng chai | Thường được xem xét | Thành phần, có lẫn thịt hay không |
| Tôm khô, cá khô, mực khô | Tuỳ loại | Mức chế biến, có còn ướt, có lẫn tạp chất |
| Lạp xưởng, chà bông, nem, giò, khô bò, khô heo | Thường bị giữ | Sản phẩm thịt từ vùng có dịch bệnh vật nuôi |
| Trứng muối, bánh trung thu nhân trứng | Thường bị giữ | Sản phẩm trứng từ vùng có cúm gia cầm |
| Trái cây, rau, lá, ớt tươi | Thường bị giữ | Sâu bệnh, ruồi đục quả |
| Hạt giống, cây con, củ giống | Thường bị giữ | Có giấy phép riêng mới được nhập |
Việt Nam nằm trong vùng có dịch tả lợn châu Phi và từng có cúm gia cầm, nên hai nhóm thịt lợn và trứng là nhóm cần tránh nhất khi chọn quà. Trong khi đó, các món khô đóng gói lại chính là phần lớn quà quê, nên giỏ quà vẫn đầy đặn khi bỏ hai nhóm trên.
Những món người Việt hay mang và hay bị giữ
Bánh trung thu nhân thập cẩm, nhân trứng muối. Bánh nhìn như đồ ngọt nhưng nhân có lạp xưởng, mỡ đường, lòng đỏ trứng muối. Mang sang dịp rằm tháng Tám là thói quen của nhiều nhà, và cũng là món hay bị giữ nhất mùa đó. Nếu muốn tặng, chọn bánh nhân đậu xanh, nhân khoai môn, không trứng, đọc kỹ thành phần trên hộp.
Lạp xưởng, xúc xích, chà bông. Dù hút chân không, có nhãn đẹp, nhóm thịt vẫn bị xem như sản phẩm động vật từ vùng có dịch. Không mang.
Bánh bao, bánh giò, bánh chưng nhân thịt. Người mang hay nghĩ đây là bánh nhưng phần nhân là thịt. Bánh chưng mang sang Mỹ, Canada dịp Tết thường gặp đúng vướng mắc này. Nhiều cộng đồng người Việt bên đó có người gói bánh chưng tại chỗ, người nhận thường tìm được.
Hạt sen, đậu, hạt giống rau quê. Người lớn tuổi hay mang hạt giống rau quê để con cháu gieo ở vườn sau nhà. Đây là nhóm hạt giống, cần giấy phép riêng, gần như chắc chắn bị giữ.
Thuốc nam, lá khô, rễ khô. Sản phẩm thực vật chưa chế biến, phải khai, nhiều loại bị giữ. Thuốc đang dùng theo chỉ định của bác sĩ thì mang kèm đơn thuốc, để trong bao bì gốc.
Chuẩn bị quà và giấy tờ trước chuyến bay
Trình tự gọn cho một gia đình chuẩn bị quà quê sang Mỹ hoặc Canada:
- Gọi hỏi người thân bên đó món nào họ thật sự thiếu. Nhiều món quen như nước mắm, bánh phở, kẹo dừa đã có bán ở chợ người Việt tại các thành phố lớn.
- Lọc danh sách quà theo bảng ở trên: bỏ nhóm thịt, trứng, trái tươi, hạt giống ngay từ đầu.
- Tra từng món còn lại trên trang chính thức của nước đến. Canada có công cụ tra cứu theo món và nước xuất xứ; Mỹ có trang hướng dẫn hành khách mang nông sản.
- Ưu tiên hàng có bao bì, nhãn ghi thành phần. Hàng làm tay thì dán nhãn tự viết bằng tiếng Anh: tên món, thành phần chính, ngày làm.
- Gom đồ ăn vào một ngăn hoặc một túi trong suốt trong vali, để dễ lấy ra khi kiểm.
- Trên tờ khai hoặc ki-ốt, trả lời "có" ở câu hỏi về thực phẩm, nông sản. Đến khu kiểm, mở túi theo yêu cầu, trả lời ngắn gọn từng món là gì.
- Món bị giữ thì để lại, ghi nhớ lý do. Báo lại cho người ở quê để lần sau đổi món.
Cả quy trình tốn thêm chừng nửa giờ chuẩn bị ở nhà. So với nguy cơ bị phạt hay mất cả túi quà ở sân bay, nửa giờ đó rẻ hơn nhiều.
Mỹ và Canada khác nhau ở đâu
Về nguyên tắc, hai nước giống nhau: khai hết, kiểm theo danh sách, giữ món có rủi ro dịch bệnh. Chỗ khác nằm ở cách tra cứu và một số món cụ thể. Canada có công cụ tra theo từng món và nước xuất xứ, trả về yêu cầu cụ thể như được phép, cần giấy tờ hay bị cấm; nhiều người thấy tiện để kiểm từng món. Ở Mỹ, trang hướng dẫn cho hành khách liệt kê theo nhóm hàng, kèm các cảnh báo theo mùa như mùa bánh trung thu, mùa Tết.
Ở cả hai nước, lượng hàng phải hợp mức dùng cá nhân. Vali đầy nước mắm, bánh tráng có thể bị hỏi có phải hàng để bán không. Nếu bạn mang quà cho nhiều gia đình, nói rõ điều đó, chia ra mỗi gia đình một túi nhỏ là cách trình bày dễ hiểu.
Cũng lưu ý nếu bay nối chuyến qua một nước thứ ba có kiểm dịch riêng khi nhận lại hành lý, hoặc bay vào Canada rồi đi đường bộ sang Mỹ: mỗi lần qua biên giới là một lần khai báo mới, theo quy định của nước bạn đang vào.
Riêng với người lớn tuổi sang thăm con cháu theo diện du lịch, thăm thân, nên để con cháu bên đó xem trước danh sách quà. Người ở nước sở tại thường biết rõ món nào ở chợ địa phương đã có, món nào hay bị giữ ở sân bay gần nhà họ, và có thể dặn ông bà bỏ bớt từ trước khi đóng vali.
Giỏ quà quê hợp mang sang Mỹ, Canada
Khi đã bỏ nhóm hay bị giữ, giỏ quà vẫn có thể rất riêng của quê nhà. Vài gợi ý theo người nhận:
- Cho ông bà, cha mẹ đã định cư lâu: trà búp của vùng quê, kẹo lạc, kẹo vừng làng nghề, một gói bánh khô đặc trưng mà chợ người Việt bên đó không có.
- Cho con cháu sinh ra ở nước ngoài: bánh kẹo dễ ăn, gói nhỏ, kèm vài dòng kể món đó của làng nào, làm vào mùa nào, để quà thành câu chuyện về quê.
- Cho người nấu ăn trong nhà: bánh tráng, bún khô, miến của làng quen, một chai nước mắm trong đóng kín.
- Cho người uống cà phê, uống trà: cà phê rang xay của vùng Tây Nguyên, trà sen, trà búp trung du, đều là nhóm thường qua khi khai.
- Cho đồng nghiệp người bản xứ của con cháu: gói kẹo, gói trà nhỏ, bao bì đơn giản, dễ chia.
Những món người thân nhắc nhiều nhất thường là món họ không mua được ở đó: đồ của chính làng mình, của chính nhà mình làm. Đó là phần đáng dành chỗ trong vali.
Ghi nhãn cho quà làm tay: một tờ giấy đỡ nửa buổi hỏi han
Phần lớn quà quê là đồ nhà làm hay mua ở chợ, không có bao bì, không có nhãn. Ở bàn kiểm, nhân viên phải đoán gói bột màu nâu kia là gì, gói lá khô này từ cây nào. Khi không đoán được, họ có xu hướng giữ lại cho an toàn. Một mẩu giấy dán ngoài mỗi gói, ghi bằng tiếng Anh tên món, thành phần chính, có thịt hay trứng không, đã nấu chín hay chưa, giải quyết được phần lớn chuyện này.
Ví dụ giả định cho một gói mè xửng: ghi "sesame candy, ingredients: sesame, peanut, sugar, malt; cooked; no meat, no egg". Một gói bánh tráng: "rice paper, ingredients: rice flour, salt, water; dried". Chữ viết tay rõ ràng là đủ, không cần in ấn. Con cháu biết tiếng Anh có thể giúp ông bà viết trước khi đi.
Thêm một tờ danh sách tổng ở đầu túi, liệt kê tất cả món ăn trong vali. Khi nhân viên hỏi "bạn mang đồ ăn gì", bạn đưa tờ đó. Người lớn tuổi không nói được tiếng Anh thường thấy nhẹ nhõm hẳn với cách này, vì không phải giải thích bằng cử chỉ giữa hàng người đang chờ.
Câu hỏi thường gặp
Mang nước mắm sang Mỹ có được không?
Nước mắm đóng chai kín thường được xem xét như sản phẩm thuỷ sản chế biến và nhiều trường hợp được cho qua, với điều kiện bạn khai báo thực phẩm khi nhập cảnh. Đóng gói chống rò như khi bay nội địa, giữ nhãn có thành phần, và kiểm hướng dẫn hiện hành trước ngày bay.
Mang lạp xưởng sang Mỹ, Canada có bị phạt không?
Lạp xưởng là sản phẩm thịt, thuộc nhóm thường bị giữ khi đến từ vùng có dịch bệnh vật nuôi. Nếu khai báo, món đó thường chỉ bị giữ lại; nếu không khai mà bị phát hiện, bạn có thể bị phạt. Tốt nhất không mang.
Mang bánh chưng sang Mỹ dịp Tết được không?
Bánh chưng có nhân thịt lợn nên thường bị xem như sản phẩm thịt và bị giữ lại. Bánh chưng chay, nhân đậu không thịt có thể được xem xét nhưng vẫn phải khai. Nhiều cộng đồng người Việt bên đó có người gói bánh chưng tại chỗ dịp Tết.
Có cần khai bánh kẹo, trà khi nhập cảnh Mỹ không?
Có. Câu hỏi về thực phẩm trên tờ khai bao gồm mọi đồ ăn, kể cả bánh kẹo và trà. Phần lớn món khô đóng gói được cho qua nhanh sau khi khai. Khai sai mới là rủi ro, không phải khai.
Mang đồ ăn sang Canada tra cứu ở đâu?
Cơ quan kiểm tra thực phẩm của Canada có công cụ tra cứu trên mạng, cho phép chọn món, nước xuất xứ và mục đích mang theo, rồi trả về yêu cầu cụ thể. Đây là nguồn đáng tin hơn kinh nghiệm truyền miệng, bạn nên tra từng món trước ngày bay.
Mang trái cây Việt Nam sang Mỹ làm quà được không?
Trái cây tươi mang theo người thường bị giữ vì nguy cơ sâu bệnh. Một số trái cây Việt Nam được nhập vào Mỹ theo đường thương mại, đã qua xử lý và có giấy kiểm dịch, nhưng điều đó không áp dụng cho trái cây bỏ trong vali. Mang trái cây sấy khô thay thế.