Đồ ăn quê nên mang khi đi du học là đồ khô, nhẹ, để được lâu và ít vướng kiểm dịch: bánh phở, bún, miến khô, bánh tráng, gia vị khô không thịt, tôm khô, trà, cà phê rang, một chai nước mắm nhỏ; không mang thịt chế biến, trứng, trái cây tươi, hạt giống. Lượng vừa đủ cho vài tuần đầu là hợp lý, vì sau đó bạn sẽ tìm được chợ châu Á hay cửa hàng thực phẩm Việt ở phần lớn thành phố du học.
Bài này dành cho du học sinh và gia đình chuẩn bị vali. Quy định từng nước có bài riêng trong danh mục này; ở đây đi theo nhu cầu của người học: sống tự lập, bếp chung, ngân sách hạn chế, nỗi nhớ nhà, và lần đầu giới thiệu món quê với bạn bè quốc tế.
Vì sao đồ khô là xương sống
Vali du học thường đã chật với quần áo cho nhiều mùa, sách vở, đồ dùng cá nhân. Đồ ăn phải cạnh tranh từng ký với những thứ đó. Đồ khô thắng vì ba lý do: nhẹ so với số bữa ăn nó tạo ra, để được nhiều tuần đến nhiều tháng ở nhiệt độ phòng, và ít bị kiểm dịch giữ lại so với đồ tươi, đồ thịt.
Một gói bánh phở khô nửa ký nấu được nhiều bữa; một gói tôm khô nhỏ đủ làm ngọt nồi canh nhiều lần; một túi trà búp dùng được cả học kỳ. Ngược lại, một ký giò chả vừa nặng, vừa hỏng nhanh, vừa gần như chắc chắn bị giữ ở các nước kiểm dịch chặt. Chọn đồ khô là chọn đúng thứ người học xa nhà cần nhất: những bữa ăn có vị quê trong tuần đầu bỡ ngỡ.
Đồ khô cũng hợp với bếp ký túc xá: chỉ cần ấm đun nước hay nồi nhỏ. Nhiều ký túc xá không cho nấu nướng có mùi mạnh trong phòng, chỉ có bếp chung, nên món nấu nhanh, ít mùi lại càng tiện.
Còn một lý do ít được nói tới: thời gian. Tuần đầu ở nơi mới, bạn bận làm thủ tục, mở tài khoản, tìm đường tới trường, chưa kịp biết chợ nào bán gì. Có sẵn vài gói đồ khô quen thuộc giúp bạn ăn được bữa tối tử tế mà không phải lang thang tìm quán khi đã mệt.
Danh sách gợi ý theo nhóm (cho vài tuần đầu)
Danh sách dưới là gợi ý cho một người, đủ dùng xen kẽ với đồ mua tại chỗ trong khoảng vài tuần đầu. Khối lượng là ví dụ giả định, bạn điều chỉnh theo vali và quy định nước đến.
| Nhóm | Món gợi ý | Ví dụ giả định về lượng | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tinh bột khô | Bánh phở, bún, miến, bánh đa | Hai ba gói | Chọn loại đóng gói kín, có nhãn |
| Bánh tráng | Bánh tráng cuốn, bánh tráng nướng | Một hai xấp | Dễ vỡ, xếp giữa quần áo |
| Gia vị khô | Tiêu, sả khô, bột ớt, gói gia vị nấu canh không thịt | Vài gói nhỏ | Đọc thành phần, tránh gói có thịt |
| Thuỷ sản khô | Tôm khô, ruốc tôm, mực khô | Một gói nhỏ mỗi loại | Hút chân không, nước đến kiểm chặt thì cân nhắc |
| Nước chấm | Nước mắm | Một chai nhỏ | Đóng chống rò, ký gửi |
| Đồ uống | Trà búp, trà sen, cà phê rang xay | Một hai gói | Thường ít vướng |
| Đồ ngọt | Kẹo lạc, kẹo dừa, mè xửng | Vài gói | Để chia bạn bè |
| Không nên | Lạp xưởng, chà bông, giò chả, trứng muối, trái tươi, hạt giống | Không mang | Hay bị giữ, có thể bị phạt |
Nếu nước bạn đến kiểm dịch rất chặt như Úc, New Zealand, Đài Loan, Nhật, Hàn, đọc thêm bài riêng của nước đó trong danh mục này và cắt bớt nhóm thuỷ sản khô nếu cần.
Những sai lầm hay gặp khi gia đình chuẩn bị đồ ăn
Mang quá nhiều, như sắp đi vào vùng không có chợ. Phần lớn thành phố du học đều có chợ châu Á hoặc cửa hàng thực phẩm Việt. Vali đầy đồ ăn lấy mất chỗ của áo khoác mùa đông, sách vở, và dễ bị hỏi là hàng để bán.
Mang đồ tươi vì thương con. Giò, chả, nem, xôi, trái cây mùa đều là món hay bị giữ ở cửa kiểm và hỏng nhanh. Thương con thì gửi kèm tờ ghi cách nấu món con thích, để con tự nấu bằng nguyên liệu bên đó.
Nhét thuốc nam, lá khô vào vali. Nhóm thực vật chưa chế biến hay bị kiểm dịch giữ. Nếu con đang dùng thuốc theo chỉ định, mang thuốc trong bao bì gốc kèm đơn của bác sĩ; còn những loại lá khô không rõ công dụng thì không cần mang.
Không dặn con khai báo. Du học sinh mới thường ngại khai, sợ rắc rối. Dặn con rằng khai báo đồ ăn là bình thường, không khai mà bị phát hiện mới là rắc rối, có thể ảnh hưởng hồ sơ cư trú.
Gói đồ ăn trong vali mà con không biết. Người nhà gói thêm một gói nhỏ vào túi áo, góc vali vì thương. Đến lúc kiểm, con không biết trong vali có gì để khai. Mọi thứ trong vali phải được con nhìn thấy và biết tên trước khi đóng.
Quên rằng vali còn phải đi tàu, xe buýt ở nước đến. Từ sân bay về ký túc xá nhiều khi là chuyến tàu, xe buýt với cầu thang, sân ga. Vali quá nặng vì đồ ăn làm chặng cuối vất vả và dễ hỏng bánh xe. Một vali nhẹ hơn đôi ký là khác biệt lớn khi con phải tự kéo một mình.
Đóng và cất đồ ăn từ nhà đến ký túc xá
Một trình tự giúp đồ ăn quê tới nơi nguyên vẹn và dùng được lâu:
- Mua hoặc chuẩn bị đồ ăn trước ngày bay ít nhất một tuần, để còn thời gian đọc nhãn, chia nhỏ, bỏ bớt.
- Chia thành gói nhỏ theo bữa hoặc theo tuần. Gói nhỏ dễ cất, mở ra không làm ẩm cả túi.
- Hút chân không đồ thuỷ sản khô, gói kỹ để không có mùi.
- Đóng chai nước mắm chống rò, đặt giữa vali ký gửi.
- Gom toàn bộ đồ ăn vào một túi trong suốt, đặt ngay dưới nắp vali, kèm tờ danh sách bằng tiếng Anh.
- Tới ký túc xá, cất đồ khô trong hộp kín có nắp, tránh chuột kiến và ẩm; ghi tên mình lên hộp nếu dùng tủ chung.
- Dùng món dễ hỏng trước: bánh tráng, tôm khô; để dành món giữ lâu như trà, gia vị.
Đọc quy định bếp chung của ký túc xá ngay tuần đầu. Có nơi cấm nấu trong phòng, có nơi giới hạn giờ dùng bếp, có nơi yêu cầu dọn sạch ngay sau khi nấu. Đồ ăn quê dùng được hay không phụ thuộc phần lớn vào những quy định đó.
Ở nơi nóng ẩm, thêm gói hút ẩm vào hộp đồ khô; ở nơi lạnh khô, đồ khô giữ lâu hơn nhưng bánh tráng dễ giòn vỡ, nên để ở chỗ không bị đè.
Giới thiệu món quê với bạn quốc tế
Đồ ăn quê không chỉ để ăn một mình lúc nhớ nhà. Nhiều du học sinh kể rằng buổi nấu gỏi cuốn, phở gói cho bạn cùng tầng là lần đầu họ thật sự kết bạn. Món dễ giới thiệu nhất thường là món ít mùi, ít cay, có thể tự tay làm: gỏi cuốn với bánh tráng, bún, rau mua tại chỗ; phở nấu từ bánh phở khô và gói gia vị không thịt cộng thịt mua bên đó; trà sen pha ấm nhỏ.
Món mùi mạnh như mắm tôm, mắm ruốc, mực nướng nên giới thiệu sau, khi bạn bè đã quen, và nên nấu khi bếp chung vắng người, mở cửa sổ. Một số bạn quốc tế dị ứng hải sản, đậu phộng, nên hỏi trước khi mời, và đọc thành phần kẹo lạc, nước chấm trước khi chia.
Kèm mỗi món một câu chuyện ngắn: món đó của tỉnh nào, người ở quê ăn dịp nào. Bạn bè quốc tế thường nhớ câu chuyện lâu hơn nhớ vị. Và chính bạn cũng có dịp kể về quê mình, điều mà nhiều người học xa nhà thấy là cách nhớ nhà dễ chịu nhất.
Nếu trường có ngày hội văn hoá quốc tế, gói kẹo lạc, mè xửng, bánh đậu xanh mang từ quê là món dễ bày lên bàn, không cần nấu, không cần giữ lạnh. Chuẩn bị sẵn một vài gói cho dịp này từ lúc đóng vali giúp bạn khỏi bối rối khi được mời tham gia.
Học kỳ sau: gia đình gửi tiếp thế nào
Sau học kỳ đầu, nhu cầu đồ ăn quê thường giảm vì đã quen chợ địa phương, nhưng những dịp lễ Tết vẫn thèm vị nhà. Vài cách gia đình hay dùng:
- Gửi theo người quen bay sang cùng thành phố: chỉ món khô, đã đóng gói có nhãn, và người mang phải biết rõ trong gói có gì để khai.
- Gửi bưu phẩm quốc tế: khai nội dung đúng, chỉ món nằm trong nhóm được phép; hàng bị kiểm dịch giữ thường bị tiêu huỷ.
- Đặt từ cửa hàng thực phẩm Việt bên đó: nhiều khi rẻ và nhanh hơn gửi từ Việt Nam, đặc biệt với nước mắm, bánh phở.
- Mang theo khi con về nghỉ hè rồi quay lại: lúc này con đã biết món nào cần, món nào dư, danh sách sẽ sát hơn.
- Gửi công thức thay đồ ăn: một tin nhắn ghi cách nấu canh chua, kho cá của mẹ thường giúp nhiều hơn một thùng đồ khô.
Gửi ít mà đúng thứ con thiếu tốt hơn gửi nhiều thứ con đã mua được. Hỏi con trước mỗi lần gửi là cách đơn giản nhất.
Để dành cho Tết, Trung thu xa nhà
Nhiều du học sinh nói lúc nhớ nhà nhất không phải tuần đầu mà là dịp Tết Nguyên đán, rằm tháng Tám, khi bên quê cả nhà quây quần còn bên này vẫn là một ngày đi học bình thường. Để dành một phần nhỏ đồ quê cho những dịp đó là cách nhiều người dùng: một gói trà sen, một hộp mứt gừng đã nấu kỹ, một gói bánh đậu xanh, một ít miến dong để nấu bát miến ngày Tết.
Món để dành phải là món giữ được lâu và không vướng kiểm dịch. Bánh chưng, giò chả, bánh trung thu nhân thịt không thuộc nhóm này. Thay vào đó, nhiều hội sinh viên Việt Nam ở nước ngoài tổ chức gói bánh chưng, nấu bữa Tết chung bằng nguyên liệu mua tại chỗ. Tham gia những buổi đó vừa có món quê, vừa có cộng đồng.
Gia đình ở quê có thể gửi một gói nhỏ đồ khô trước Tết vài tuần qua bưu phẩm, kèm thư tay. Gói nhỏ, đúng món, đến đúng dịp thường có ý nghĩa hơn một thùng lớn gửi cùng lúc với vali đi học.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh nên mang bao nhiêu ký đồ ăn?
Không có con số chung; vừa đủ vài tuần đầu là hợp lý, thường chỉ chiếm một phần nhỏ của vali. Lượng lớn dễ bị coi là hàng buôn bán và lấy chỗ của quần áo, sách vở. Phần lớn thành phố du học có chợ châu Á để mua thêm sau đó.
Mang mì gói đi du học có bị cấm không?
Mì gói thường mang được, nhưng nhiều loại có gói gia vị chứa thịt hoặc mỡ động vật, có thể bị một số nước như Đài Loan, Úc, Nhật xem như sản phẩm thịt. Chọn mì chay hoặc bỏ gói gia vị thịt, và khai báo nếu nước đến yêu cầu.
Đồ khô mang đi du học để được bao lâu?
Bún, phở, miến khô, trà, cà phê rang đóng kín thường để được nhiều tháng ở nơi khô mát. Bánh tráng, tôm khô dễ hút ẩm hơn, nên dùng trong vài tuần đến vài tháng tuỳ khí hậu. Xem hạn dùng trên bao bì và cất trong hộp kín.
Có nên mang nồi cơm điện, bếp nhỏ từ Việt Nam?
Điện áp và phích cắm ở nhiều nước khác Việt Nam, đồ điện mang sang có thể không dùng được hoặc cần bộ chuyển đổi. Ký túc xá cũng có thể cấm thiết bị nấu trong phòng. Kiểm quy định ký túc xá trước, thường mua tại chỗ tiện hơn.
Giới thiệu món Việt với bạn nước ngoài nên bắt đầu từ món nào?
Món ít mùi, ít cay, tự tay làm được như gỏi cuốn, phở, bánh tráng nướng thường dễ được đón nhận. Hỏi trước về dị ứng hải sản, đậu phộng. Món mùi mạnh như mắm tôm nên để sau khi bạn bè đã quen dần.
Mang trà, cà phê đi du học có phải khai không?
Trà khô và cà phê đã rang đóng gói là nhóm ít vướng nhất, nhưng ở các nước yêu cầu khai mọi thực phẩm như Úc, Mỹ, Canada thì vẫn phải đánh dấu khai. Khai đúng thì thường được cho qua nhanh.