Nhờ người nhà ở quê mua quà hộ là cách mua đúng hàng nhất khi bạn về ngắn ngày hoặc không về được, vì người nhà biết nhà làm, biết chợ, biết mùa. Để việc nhờ không thành gánh nặng cho người ở quê, cần dặn rõ năm điều: món gì theo cách gọi ở quê, bao nhiêu theo đơn vị ở quê, cho ai và họ ăn khi nào, lấy hay gửi vào ngày nào, và tiền đã gửi trước bao nhiêu.
Việc nhờ mua quà quê rất phổ biến: con cháu đi làm xa nhắn bố mẹ mua giúp nem, giò, mắm, gạo mới; người đi công tác nhờ bạn học cũ ở tỉnh đặt hộ một mẻ bánh. Nhưng cũng chính việc này hay sinh ra chuyện nhỏ: mua nhầm món, người già phải đi chợ xa trong nắng, tiền nong không rõ, món tới nơi đã hỏng. Bài này gom những điều nên làm để nhờ cho đúng mà vẫn giữ được tình.
Khi nào nên nhờ người nhà thay vì tự đi mua
Nhờ người nhà hợp nhất trong ba trường hợp. Thứ nhất, chuyến về quá ngắn, một hai ngày dành cho gia đình, không có buổi nào rảnh để đi chợ, đi làng nghề. Thứ hai, bạn không về được nhưng muốn có quà quê cho dịp Tết, giỗ, hay đơn giản là nhớ vị nhà, cần người ở quê mua rồi gửi lên. Thứ ba, món bạn cần phải đặt trước ở nhà quen như giò, nem, bánh chưng, mứt mà chỉ người nhà mới có mối.
Ngược lại, có lúc nên tự đi dù mất thời gian: khi món cần chọn kỹ theo ý riêng mà khó tả bằng lời, khi người nhà đã lớn tuổi, sức yếu, hoặc khi số lượng nhiều đến mức phải chở bằng xe. Trong những trường hợp ấy, nhờ người nhà chỉ chỗ, hẹn trước, rồi bạn tự đến lấy thì đỡ cho cả hai bên.
Cũng có trường hợp nên kết hợp: người nhà đặt trước những món cần làm theo mẻ, còn bạn về tới nơi thì tự đi chợ một buổi cho món tươi và món muốn tự chọn. Cách chia này giữ được phần hay của cả hai: món đặt có đúng nhà quen, đúng ngày, còn món chọn tay có đúng ý mình, và người ở quê không phải gánh trọn danh sách dài.
Một điều nên nhớ: với nhiều bố mẹ ở quê, được con nhờ mua quà là niềm vui, là cách góp phần vào chuyến đi của con. Nhờ khéo thì đó là việc cả nhà cùng làm; nhờ vụng thì thành việc người ở nhà gánh hết mà không dám than.
Dặn gì cho rõ khi nhờ mua
Phần lớn chuyện mua nhầm đến từ lời dặn quá ngắn. Một tin nhắn đủ ý gồm những phần sau.
- Tên món theo cách gọi ở quê: cùng một món mà mỗi vùng gọi một tên, người ở phố lâu năm có khi gọi theo cách phố. Dặn theo tên quê, kèm mô tả ngắn hoặc ảnh lần mua trước.
- Số lượng theo đơn vị ở quê: chục, xâu, cây, cân, cặp, lít. Dặn "một ít" là người nhà thường mua nhiều vì sợ thiếu.
- Cho ai và ăn khi nào: biếu ông bà bên nội hay cho đồng nghiệp, ăn ngay trong tuần hay cất tới Tết. Người nhà sẽ chọn độ chín, độ mặn, cách gói cho hợp.
- Khẩu vị và kiêng cữ: người nhận ăn nhạt, kiêng đường, có trẻ nhỏ, không ăn cay. Những điều này người ở quê không đoán được.
- Ngày lấy hoặc ngày gửi: hạn chót cụ thể, để người nhà đặt mẻ cho khớp, không mua quá sớm.
- Hạn mức tiền: nói rõ số tiền định dành cho món ấy, để người nhà không phải tự bù hay ngại mua món tốt hơn.
Nếu nhờ nhiều món, liệt kê thành danh sách đánh số, người nhà dễ đánh dấu món nào đã mua.
Đừng để người lớn tuổi ôm việc nặng
Chia việc cho người trẻ trong nhà. Nếu ở quê có em, cháu còn trẻ, nhờ họ phần đi lại, xách vác, đóng thùng; bố mẹ chỉ cần chỉ chỗ, gọi điện cho nhà làm quen. Nhờ thẳng người trẻ, kèm một chút tiền xăng xe, việc sẽ nhẹ hơn cho mọi người.
Nhờ nhà làm giao tận nhà. Nhiều nhà làm giò, nem, bánh trong làng sẵn lòng mang tới nhà khách quen. Dặn bố mẹ hỏi nhà làm có giao không thay vì tự đi lấy.
Tránh món nặng, cồng kềnh. Bao gạo lớn, thùng nước mắm, cả buồng chuối là thứ người lớn tuổi khó xoay xở. Những món này để bạn tự lấy khi về hoặc nhờ người có xe.
Đừng dồn vào sát Tết. Những ngày cận Tết, chợ đông, nhà làm bận, người già ra chợ dễ mệt và dễ gặp nguy hiểm khi đường đông xe. Nhờ sớm, hoặc chấp nhận món ít hơn.
Hỏi sức khoẻ trước khi nhờ. Một câu hỏi thăm trước khi nhờ giúp bạn biết lúc này có tiện không. Bố mẹ thường không từ chối con, nên con phải hỏi giúp chính họ.
Gửi tiền và thanh toán cho sòng phẳng
Chuyện tiền giữa người nhà rất dễ ngại nói, nhưng chính vì vậy mà nên làm rõ từ đầu.
- Gửi tiền trước, dư ra một khoản để người nhà không phải bù khi giá cao hơn dự tính.
- Nói rõ phần dư để lại hay trừ vào lần sau, tránh để người nhà áy náy cất giữ tiền.
- Nhờ người nhà chụp lại món đã mua và ghi số tiền từng món, không phải để soát mà để lần sau bạn biết dặn bao nhiêu cho đủ.
- Nếu người nhà muốn biếu thêm món của nhà làm ra, nhận với lời cảm ơn, đừng cố trả tiền cho bằng được khi họ không muốn.
- Với người quen không phải ruột thịt, trả cả công đi lại, xăng xe, và chuyển tiền ngay khi họ báo đã mua xong.
Nhờ mua qua người quen mà không thoả thuận tiền rõ ràng là chuyện nhỏ hay thành lớn. Một tin nhắn ghi lại số tiền đã gửi giúp cả hai bên yên tâm.
Tin nhắn dặn mua mẫu: ví dụ giả định
Ví dụ giả định, một người con ở TP.HCM nhờ mẹ ở Nghệ An mua quà trước chuyến về ngắn dịp cuối năm có thể nhắn như sau.
"Mẹ ơi, con về chiều thứ sáu, sáng chủ nhật con đi. Con nhờ mẹ đặt giúp ba món: một là nhút Thanh Chương, hai hũ nhỏ, mặn vừa thôi vì nhà anh Tuấn có cháu nhỏ; hai là cam, khoảng hai chục quả còn hơi xanh để mang xa; ba là nước mắm, hai chai nhỏ có nắp vặn kín. Cam mẹ nhờ thằng Hùng chở giúp, mẹ đừng tự xách. Con đã chuyển tiền vào tài khoản của mẹ, mua xong còn dư thì mẹ cứ giữ. Mua chiều thứ bảy là vừa, mẹ nhé."
Tin nhắn ấy có đủ: ngày về, ngày đi, tên món theo cách gọi ở quê, số lượng, khẩu vị người nhận, cách gói, ai làm việc nặng, tiền đã gửi, và ngày nên mua. Người nhà đọc một lần là biết việc, không phải gọi lại hỏi.
Với người lớn tuổi ít đọc tin nhắn, gọi điện nói lại từng ý, rồi nhờ một người trẻ trong nhà ghi ra giấy. Món càng nhiều, càng nên có bản ghi.
Nhờ người quen ở một tỉnh không phải quê mình
Không phải ai cũng có người nhà ở nơi có món quà mình muốn. Người đi công tác, người muốn tặng sếp quà của quê sếp, người muốn có một món đặc trưng của tỉnh bạn học cũ đang sống, thường phải nhờ người quen chứ không phải ruột thịt. Việc nhờ này cần cẩn thận hơn, vì người được nhờ không có nghĩa vụ và cũng không quen khẩu vị của bạn.
Trước hết, hỏi người quen có tiện không, nói rõ là món gì, bao nhiêu, cần khi nào, và chấp nhận câu trả lời không tiện. Nhiều người ngại từ chối nên nhận lời rồi phải xoay xở vất vả.
Thứ hai, để người quen chọn nơi mua theo hiểu biết của họ, chỉ dặn những điều bạn không thể nhân nhượng như không cay, cần đóng kín để đi máy bay. Người sống ở tỉnh ấy biết nhà làm nào tin được hơn bất cứ danh sách nào bạn tìm trên mạng.
Thứ ba, lo phần vận chuyển về phía mình: tự đến lấy, nhờ xe quen, hoặc hẹn gửi theo tuyến. Đừng để người quen vừa mua vừa phải đi gửi hàng. Và khi nhận được, nhắn cảm ơn kèm vài dòng người nhận quà nói gì về món ấy.
Món nên nhờ, món nên tự chọn
Không phải món nào nhờ người nhà cũng hợp. Bảng dưới gợi ý chia việc theo loại món.
| Loại món | Nên nhờ người nhà | Nên tự chọn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Giò, nem, bánh chưng, mứt đặt nhà quen | Có | Không cần | Người nhà có mối, đặt đúng mẻ |
| Gạo mới, đậu, đồ khô quen thuộc | Có | Không cần | Món nhà vẫn dùng, ít khi nhầm |
| Trái cây theo mùa | Có nếu dặn rõ độ chín | Nếu cần chọn từng quả | Dặn mua sát ngày đi |
| Hải sản tươi, đồ đông lạnh | Có nếu người nhà quen chợ cá | Nếu đi xa nhiều giờ | Cần tủ đông, túi lạnh |
| Món mới lạ người nhà ít dùng | Không hợp | Có | Người nhà khó đoán ý |
| Rượu quê | Chỉ khi biết rõ nhà nấu | Hoặc chọn loại có nhãn | Không mua rượu không rõ người nấu |
Món mới lạ là món bạn thấy trên mạng mà nhà chưa từng mua; nhờ người nhà đi tìm món ấy thường mất công mà không đúng ý.
Khi người nhà mua không đúng ý
Sẽ có lần người nhà mua mặn hơn, nhiều hơn, khác loại bạn dặn. Phản ứng đầu tiên nên là cảm ơn, vì họ đã bỏ công đi chợ, đi đặt cho bạn. Nói thẳng là món chưa hợp vào lúc ấy chỉ làm người ở quê buồn, mà món thì cũng đã mua rồi.
Sau đó, ghi lại điều cần dặn khác lần sau: muốn nhạt hơn thì ghi "mặn ít", muốn ít hơn thì ghi số cụ thể. Lần nhờ tiếp theo, nhắc lại một cách nhẹ nhàng: "lần trước nhà anh Tuấn thấy hơi mặn, lần này mẹ dặn nhà làm bớt muối giúp con".
Có những sai lệch không phải do người nhà: nhà làm đổi người làm, năm nay mất mùa, nguyên liệu khác. Người ở quê thường biết rõ những chuyện này hơn bạn, nên hỏi họ có gì khác năm nay trước khi kết luận là mua nhầm.
Cuối cùng, nhớ kể lại cho người ở quê nghe người nhận đã khen món gì. Với người mua hộ, biết món quà mình chọn được quý là phần thưởng đủ cho lần sau sẵn lòng giúp tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Nhờ bố mẹ mua quà quê có nên gửi tiền trước không?
Nên gửi trước và dư ra một chút. Nhiều bố mẹ ngại nói chuyện tiền với con và sẽ tự bù nếu thiếu. Gửi trước giúp bố mẹ mua đúng món tốt mà không phải tính toán.
Làm sao để người nhà không mua quá nhiều?
Dặn số lượng cụ thể theo đơn vị ở quê, nói rõ cho mấy người và ăn trong bao lâu. Dặn chung chung là "một ít" thì người nhà thường mua nhiều vì thương và sợ thiếu.
Nhờ người quen không phải họ hàng mua hộ có nên trả công không?
Nên trả công đi lại, xăng xe và chuyển tiền ngay khi họ báo đã mua xong. Ghi lại thoả thuận trong tin nhắn để hai bên cùng rõ, kể cả khi người quen nói không cần, vì lần sau bạn còn muốn nhờ tiếp.
Người nhà ở quê không dùng tin nhắn thì dặn thế nào?
Gọi điện nói lại từng món, từng con số, rồi nhờ một người trẻ trong nhà ghi ra giấy. Gọi lại một lần trước ngày mua để nhắc và hỏi có gì khó không.
Có nên nhờ người nhà mua hải sản tươi gửi lên phố không?
Được nếu người nhà quen chợ cá, có tủ đông và tuyến gửi tới nơi trong thời gian ngắn. Nếu không chắc về tuyến gửi và cách giữ lạnh, chọn đồ khô hoặc một nắng thay vì hải sản tươi.