Thùng quà quê cho con đi học xa nên chọn trước hết theo chỗ con ở: phòng trọ hay ký túc xá thường không có tủ lạnh riêng, nên phần chính phải là đồ để được ở nhiệt độ phòng như gạo, ruốc (chà bông), muối vừng, lạc rang, tôm khô, mắm chưng kỹ đóng hũ nhỏ; đồ kho, đồ tươi chỉ gửi ít, chia hộp một bữa và dặn ăn trong vài ngày. Gửi theo đợt nhỏ trong học kỳ an toàn hơn một thùng lớn đầu năm.
Bài viết cho các gia đình có con lên thành phố học đại học, cao đẳng, học nghề, hoặc học sinh ở nội trú. Mỗi nơi ở có quy định riêng về nấu ăn, nên trước khi gửi, hãy hỏi con nơi đó cho làm gì và không cho làm gì.
Phân loại đồ quê theo chỗ cất của con
Cùng một món, ở nhà có tủ lạnh thì để được lâu, ở phòng trọ nóng thì hỏng sau vài ngày. Bảng dưới phân theo điều kiện cất thực tế của người ở trọ.
| Nhóm | Món thường gửi | Cất ở đâu | Ăn trong khoảng |
|---|---|---|---|
| Để được lâu ở nhiệt độ phòng | Gạo, nếp, đậu, lạc sống, vừng, miến, tôm khô kỹ, hành tỏi khô | Hộp kín, nơi khô, xa bếp | Nhiều tuần, tuỳ món |
| Để được vài tuần nếu kín, khô | Ruốc thịt, ruốc cá, muối vừng, muối lạc, lạc rang | Hũ kín, dùng thìa khô | Vài tuần; mở ra dùng nhanh hơn |
| Để được nếu chưng kỹ, mặn | Mắm tép chưng, mắm ruốc xào, cá cơm rim khô | Hũ nhỏ kín | Tuỳ cách làm; hỏi người làm |
| Cần tủ lạnh | Cá kho, thịt kho, chả, giò | Ngăn mát hoặc ngăn đông | Vài ngày ngăn mát |
| Ăn ngay | Trái cây, rau vườn, bánh nhà làm | Nơi thoáng | Một hai ngày |
Phòng trọ có tủ lạnh chung thì nhóm "cần tủ lạnh" vẫn gửi được, nhưng nên ít, có hộp kín, ghi tên. Nhiều phòng ở ghép, tủ chung chật, đồ dễ bị lẫn hoặc quên.
Món để ở nhiệt độ phòng: phần chính của thùng
Gạo quê. Với con nấu cơm ở trọ, bao gạo nhà là món đỡ tiền và đỡ lo nhất. Chia túi năm bảy ký cho dễ mang lên tầng, đựng thùng nhựa có nắp để tránh chuột, mọt.
Ruốc (chà bông) thịt, cá. Ruốc sấy khô kỹ, ít nước, để được khá lâu nếu đóng hũ kín. Mỗi lần lấy bằng thìa khô; thìa ướt là đường ngắn nhất làm ruốc mốc. Nên chia nhiều hũ nhỏ, mở hũ nào dùng hết hũ đó.
Muối vừng, muối lạc. Lạc, vừng rang thơm, giã với muối, để nguội hẳn mới đóng hũ. Món này rẻ, bền, đi với cơm trắng là thành bữa, hợp những ngày con bận thi.
Tôm khô, cá khô kỹ. Chọn loại phơi khô hẳn, không phải khô một nắng. Dùng nấu canh, rang, kho nhanh. Khô cá nướng có mùi mạnh, dặn con hỏi bạn cùng phòng trước khi nướng.
Mắm chưng, mắm tép. Mắm tép chưng thịt, mắm ruốc xào sả ớt là món quê đi kèm cơm rất hợp. Để được lâu hay không phụ thuộc vào độ mặn, độ khô và cách làm; đóng hũ nhỏ, nắp chặt, bọc túi kín ngoài để khỏi rò ra đồ khác.
Đồ kho, đồ tươi: gửi ít, chia hộp một bữa
Cá kho, thịt kho, chả, giò là những món làm con nhớ cơm nhà nhất, cũng là nhóm dễ gây rắc rối nhất ở phòng trọ. Không có tủ lạnh, các món này chỉ an toàn trong khoảng ngắn, nhất là mùa nóng tháng 8, tháng 9 ở phía Nam. Một nồi cá kho to gửi lên, con ăn ba bữa đầu ngon, tới bữa thứ năm thì đã có mùi.
Cách gọn là kho thật khô, thật mặn hơn bình thường một chút, chia ra hộp nhỏ, mỗi hộp vừa một bữa, cấp đông qua đêm trước khi gửi. Hộp đông lạnh đi trong thùng xốp có đá gel, tới nơi con cất ngăn đông tủ chung nếu có; nếu không có tủ, con ăn hết trong hai ba ngày đầu, không để dành.
Mỗi lần hâm, chỉ hâm phần sẽ ăn ngay. Đun đi đun lại cả nồi nhiều lần vừa làm món mất ngon vừa không an toàn hơn chút nào nếu nồi đã để lâu ở nhiệt độ phòng.
Giò lụa, chả là món mau hỏng nhất. Nếu con ở phòng không có tủ lạnh, tốt nhất đừng gửi, hoặc chỉ gửi một khúc nhỏ để con ăn ngay hôm nhận.
Một lựa chọn trung gian là các món rim khô như thịt rim mặn, cá cơm rim, tép rim: nước gần như cạn, vị đậm, để được lâu hơn đồ kho nhiều nước. Dù vậy, không có tủ lạnh thì vẫn nên ăn trong vài ngày và để nơi thoáng mát nhất phòng.
Gửi nguyên liệu để con tự nấu thay vì món nấu sẵn
Món nấu sẵn từ nhà mau hỏng, còn nguyên liệu khô của quê thì để được lâu và giúp con học nấu. Một thùng gồm gạo, đỗ xanh, lạc, vừng, miến, tôm khô, hành tỏi khô, nước mắm quê và một hũ mỡ hành hoặc tóp mỡ (nếu con có tủ lạnh) đủ để con tự làm nhiều bữa đơn giản: canh miến tôm khô, xôi đỗ, lạc rang muối, trứng chiên nước mắm.
Kèm theo là vài công thức viết tay, ngắn, theo đúng cách nhà mình nấu: bao nhiêu nước, nêm thế nào, nấu bao lâu. Con mới tập nấu thường không cần công thức đẹp, chỉ cần một tờ giấy dán cạnh bếp chung, mở ra là làm được.
Cách này còn hợp với những nơi chỉ có ấm siêu tốc hoặc nồi cơm điện nhỏ. Một nồi cơm điện có thể nấu cơm, hấp trứng, nấu cháo, làm xôi; nguyên liệu quê chọn theo đúng thứ con có thể nấu bằng cái nồi đó.
Nước mắm, mắm đựng chai thì phải chai nắp vặn, quấn băng dính, để đứng giữa thùng. Đây là món hay đổ nhất trong mọi thùng quà gửi cho sinh viên.
Ở ký túc xá và phòng ghép: những chuyện cần dặn con
Đồ quê làm con nhớ nhà, nhưng ở chung, một số món có thể gây phiền cho người khác. Trước khi gửi, nên nói với con mấy điều:
- Hỏi quy định nấu ăn: nhiều ký túc xá không cho nấu trong phòng, chỉ có khu bếp chung hoặc chỉ cho dùng ấm đun nước. Gửi đồ phải chế biến lại thì con không dùng được.
- Món có mùi mạnh: mắm, khô cá nướng, mắm tôm có thể làm bạn cùng phòng khó chịu. Hũ phải kín, ăn ở chỗ thoáng, nướng khô ở bếp chung.
- Chia cho bạn cùng phòng: một túi lạc rang, một hũ ruốc nhỏ chia cho cả phòng là cách để đồ quê thành câu chuyện làm quen, không thành điều phiền.
- Chuột, kiến: phòng trọ cũ hay có. Đồ khô phải trong hộp nhựa nắp chặt hoặc hũ thuỷ tinh, không để túi ni lông mở dưới gầm giường.
- Nhãn tên trên hộp: ở tủ lạnh chung, hộp có tên ít bị lấy nhầm hoặc vứt nhầm khi dọn tủ.
Những lời dặn này nghe nhỏ, nhưng là khác biệt giữa thùng quà được con dùng hết và thùng quà nằm trong góc phòng tới cuối kỳ.
Lịch gửi trong một học kỳ
Thay vì dồn một thùng lớn đầu năm, nhiều gia đình chia làm vài đợt theo nhịp học của con:
- Đầu năm học (khoảng tháng 8, tháng 9): con mang theo hoặc gửi một thùng nền gồm gạo, đồ khô, ruốc, muối vừng, vài hộp đồ kho cấp đông cho tuần đầu.
- Khoảng tháng thứ hai: hỏi con món nào đã hết, món nào còn nguyên không dùng tới. Gửi bù đúng món con ăn, bỏ hẳn món con không đụng.
- Giữa kỳ hoặc trước mùa thi: một thùng nhỏ toàn đồ ăn nhanh không cần nấu lâu, để con đỡ tốn thời gian.
- Trước kỳ nghỉ: không gửi thêm, để con dọn sạch đồ cũ, mang hũ rỗng về hoặc bỏ đúng chỗ.
Lịch này tuỳ con ăn nhiều hay ít, nấu nhiều hay ít. Điều đáng giữ là nguyên tắc gửi ít, gửi đúng món, hỏi lại sau mỗi đợt.
Đầu năm học cũng là lúc con chưa quen thành phố, chưa biết chợ nào gần, giá cả thế nào. Thùng quà đầu tiên vì vậy quan trọng hơn các thùng sau; từ tháng thứ hai, khi con đã tự đi chợ được, đồ quê nên chuyển dần sang vai trò món "nhớ nhà" hơn là nguồn thức ăn chính.
Dạy con nhận ra đồ quê đã hỏng
Nhìn mặt hũ, mặt hộp. Lớp mốc trắng, xanh, đen trên mặt ruốc, mắm, đồ kho là dấu hiệu bỏ cả hũ, không hớt lớp mốc rồi ăn phần dưới.
Ngửi trước khi hâm. Đồ kho có mùi chua, mùi lạ khác với mùi lúc mới mở hộp thì bỏ. Đun sôi lại không làm món đã hỏng trở nên an toàn.
Sờ độ nhớt. Giò, chả, thịt kho có lớp nhớt trên mặt là đã hỏng.
Để ý hũ phồng nắp. Hũ mắm, hũ đồ ngâm mà nắp phồng, mở ra xì hơi mạnh, có bọt, nên hỏi lại người làm hoặc bỏ để chắc chắn.
Đồ khô bị ẩm, có mọt. Gạo có mọt, lạc có mùi dầu ôi, tôm khô mềm và có mùi hắc là đã kém. Gạo có ít mọt có thể sàng, phơi lại; lạc ôi thì bỏ vì vị đắng và có thể không an toàn.
Khi đã bị đau bụng. Nếu con có dấu hiệu ngộ độc như nôn, tiêu chảy nhiều, sốt, nên đi khám ở cơ sở y tế gần nhất, không tự chịu đựng một mình trong phòng trọ.
Lời dặn đi kèm thùng quà
Một tờ giấy nhỏ dán trong nắp thùng, hoặc một tin nhắn gửi con cùng lúc gửi hàng, có ích hơn nhiều người nghĩ. Ghi món gì, làm ngày nào, nên ăn trước món nào, món nào để được lâu, món nào phải cất lạnh. Con mới đi học xa, chưa quen tự lo bếp, sẽ không phải đoán.
Lời dặn cũng là cách người ở quê nói những điều khó nói thành lời: ăn đủ bữa, đừng thức khuya, có gì gọi về. Hộp ruốc bà làm, hũ mắm mẹ chưng đi cùng mấy dòng chữ là món quà nhắc con nhớ nhà theo cách nhẹ nhàng nhất.
Về phía con, sau mỗi thùng quà, gọi điện hoặc nhắn lại món nào ngon, món nào không ăn hết, món nào hỏng. Đó là thông tin người ở quê cần để thùng sau vừa hơn, và cũng là lời cảm ơn mà không cần nói "cảm ơn".
Nếu con ngại nói thật rằng mình không ăn món nào, người ở quê cứ hỏi thẳng và nói trước rằng không ai giận. Một hũ mắm bị bỏ góc phòng cả kỳ còn tiếc hơn nhiều so với một câu "con không ăn món này đâu mẹ".
Câu hỏi thường gặp
Gửi đồ ăn cho sinh viên ở trọ không có tủ lạnh nên chọn món gì?
Ưu tiên gạo, ruốc thịt hoặc ruốc cá sấy khô kỹ, muối vừng, lạc rang, tôm khô, mắm chưng mặn đóng hũ nhỏ. Đồ kho, giò chả chỉ gửi ít, chia hộp một bữa và ăn trong vài ngày đầu.
Ruốc thịt tự làm để được bao lâu?
Tuỳ độ khô và cách cất. Ruốc sấy kỹ, đóng hũ kín, lấy bằng thìa khô thường dùng được vài tuần; mở ra nhiều lần, để nơi ẩm thì nhanh mốc hơn. Thấy mùi lạ hoặc mốc thì bỏ cả hũ.
Có nên gửi cá kho cho con ở ký túc xá không?
Nên hỏi trước nơi con ở có tủ lạnh, có cho hâm nấu không. Nếu có, kho khô, chia hộp nhỏ, cấp đông trước khi gửi. Nếu không có tủ lạnh, chỉ gửi lượng con ăn hết trong hai ba ngày.
Mỗi lần gửi đồ quê cho con nên gửi bao nhiêu?
Không có con số chung. Cách thực tế là gửi một thùng nền đầu năm, sau vài tuần hỏi con món nào đã hết rồi gửi bù đúng món đó, tránh dồn quá nhiều khiến đồ hỏng trước khi kịp ăn.
Đồ quê có mùi như mắm, khô cá có gây phiền ở ký túc xá không?
Có thể. Nên đựng hũ kín, ăn ở nơi thoáng, nướng khô cá ở bếp chung nếu được phép, và hỏi bạn cùng phòng trước. Chia sẻ một ít với bạn cũng giúp mọi người dễ chịu hơn.
Làm sao biết đồ kho gửi lên đã hỏng?
Có mốc trên mặt, mùi chua lạ, lớp nhớt, hoặc hộp phồng là nên bỏ. Đun sôi lại không làm món đã hỏng trở nên an toàn; nếu đã ăn và bị nôn, tiêu chảy, sốt thì nên đi khám.