Khi con cháu về quê nghỉ hè, quà đi hai chiều: chiều về là những thứ nhẹ, dùng được ở quê mà ông bà khó mua; chiều lên là giỏ quà quê đang mùa hè (trái cây vườn, gạo, đồ khô, mắm, bánh nhà làm) cả nhà mang theo khi trở lại thành phố cuối tháng 7, tháng 8. Điểm khác của dịp này là trẻ con có mặt suốt mấy tuần, nên quà quê có thể do chính các cháu cùng ông bà hái, phơi, gói, và đó thường là phần trẻ nhớ lâu nhất.
Bài dành cho gia đình đưa con về quê ông bà một vài tuần trong hè, hoặc gửi con ở lại cả kỳ. Mọi gợi ý đều tuỳ nếp nhà và điều kiện ở quê. Mùa hè cũng là mùa nóng và mưa giông, nên chuyện giữ đồ tươi, giữ an toàn cho trẻ đi cùng với chuyện chọn quà.
Hai chiều quà của kỳ nghỉ hè
Nhìn cả hai chiều cùng lúc giúp bạn không mang thừa về và không thiếu chỗ khi lên.
| Chiều | Ai chuẩn bị | Món hợp | Món nên tránh |
|---|---|---|---|
| Phố về quê | Ba mẹ ở phố | Đồ dùng nhẹ, sữa và đồ ăn quen của trẻ, thứ ở quê khó mua | Đồ tươi cần lạnh, đồ cồng kềnh quê đã có |
| Ở quê trong kỳ nghỉ | Ông bà, cùng các cháu | Trái vườn, rau, trứng, cá ao, món nhà nấu | Không áp dụng |
| Quê lên phố | Ông bà, ba mẹ | Gạo, đồ khô, mắm, trái già chín chậm, bánh nhà làm | Trái chín mọng, đồ tươi không có lạnh |
| Sau kỳ nghỉ | Ông bà gửi theo xe | Trái vườn mùa muộn, đồ khô cho năm học | Gửi dồn quá nhiều một lần |
Phần lớn gia đình chỉ nghĩ tới chiều quê lên phố, nhưng chiều ngược lại cũng quan trọng: ông bà có thêm một mùa hè đủ đầy, chứ không chỉ thêm việc nấu nướng cho cháu.
Hai chiều cũng nên cân với nhau về khối lượng: mang về ít đồ cồng kềnh để còn chỗ cho giỏ quà quê lúc lên. Vali, túi đựng đồ của trẻ khi về có thể để trống một phần, lúc đi chính là chỗ cho gạo, đồ khô của ông bà.
Mang gì về cho ông bà và cho chính các cháu
Đồ ăn quen của trẻ nhỏ. Sữa, bột, đồ ăn sáng mà trẻ đang dùng ở phố có thể khó mua ở chợ xã. Mang đủ cho cả kỳ hoặc hỏi trước cửa hàng gần nhà ông bà có bán không, tránh để trẻ đổi đột ngột sang loại khác.
Thứ ông bà cần dùng hằng ngày. Hỏi ông bà còn thiếu gì: một cái nồi cơm mới, quạt, đèn, đồ dùng trong bếp. Đây không phải quà quê nhưng là quà làm mùa hè ở quê dễ chịu hơn cho cả nhà.
Thực phẩm phố mà quê ít có. Một ít đồ khô, gia vị, đồ đóng hộp ông bà thích; số lượng vừa phải, vì kỳ nghỉ cả nhà ăn ở quê là chính.
Không mang đồ tươi từ phố về. Thịt cá rau ở quê thường tươi hơn, rẻ công hơn. Mang đồ tươi từ phố về giữa mùa nóng vừa nặng vừa dễ hỏng.
Đồ để trẻ chơi ngoài trời an toàn. Mũ, áo chống nắng, dép đi được ở bờ ruộng, kem chống muỗi phù hợp lứa tuổi; ở quê mùa hè nắng gắt, muỗi nhiều.
Ở quê trong kỳ nghỉ: cho trẻ ăn đồ quê sao cho yên tâm
Trẻ ở phố về quê thường thích thú với trái cây hái tại vườn, cá bắt dưới ao, trứng gà nhà vừa đẻ. Đó là phần đáng giá nhất của kỳ nghỉ, và cũng là lúc người lớn cần để ý vài chuyện đơn giản.
Trái cây vườn nhà cần rửa sạch; nếu vườn hàng xóm vừa phun thuốc trừ sâu, ông bà ở quê thường biết, hãy hỏi trước khi cho cháu hái ăn ngay. Trẻ nhỏ ăn nhiều vải, nhãn một lúc có thể khó chịu bụng; chia ít một, sau bữa chính. Trái cây có hạt nhỏ, cứng nên cẩn thận với trẻ dưới năm tuổi.
Nếu trẻ có dị ứng với một loại thức ăn như hải sản, lạc, trứng, ba mẹ nên dặn rõ ông bà bằng lời và bằng một tờ giấy dán ở bếp. Ở quê, nhiều món nấu chung có mắm tôm, tôm khô, lạc rang mà người lớn không nghĩ tới.
Nước uống cho trẻ nên là nước đã đun sôi hoặc nước đóng chai, nhất là khi nhà ông bà dùng nước giếng. Đây không phải chuyện chê quê, mà là bụng trẻ ở phố chưa quen nguồn nước mới.
Với trẻ thích món quê, đây cũng là dịp để ông bà dạy cháu gọi tên từng thứ: cá rô, cá diếc, rau má, rau đay, mồng tơi. Cháu biết tên, biết món mọc ở đâu, thì sau này nhận một thùng quà quê ở phố sẽ thấy gần gũi hơn nhiều.
Gửi con ở lại quê cả kỳ hè: ba mẹ gửi gì về theo tuần
Nhiều gia đình ba mẹ vẫn đi làm, chỉ đưa con về quê rồi để con ở với ông bà vài tuần đến cả tháng. Khi đó chiều quà phố về quê kéo dài suốt kỳ nghỉ, không chỉ một lần. Mỗi tuần hay mỗi nửa tháng, ba mẹ có thể gửi theo xe khách một túi nhỏ: sữa, đồ ăn sáng quen, thuốc thường dùng của trẻ theo chỉ định bác sĩ nếu có, quần áo thay, sách vở hè.
Đổi lại, đừng để ông bà phải gánh hết chi phí ăn uống của cháu. Gửi kèm tiền chợ hoặc nhờ người quen ở quê mua giùm những thứ cần thiết là cách để kỳ nghỉ không thành gánh nặng cho người lớn tuổi.
Cuối mỗi tuần, một cuộc gọi hỏi ông bà còn thiếu gì cho cháu, cháu ăn món quê nào thấy ngon, giúp ba mẹ biết chuẩn bị chuyến gửi sau, và biết luôn giỏ quà quê cuối hè nên có những món gì cháu thích.
Nếu ông bà đã lớn tuổi, sức khoẻ yếu, ba mẹ nên cân nhắc thời gian gửi con và có người thân gần đó hỗ trợ. Quà quan trọng nhất của kỳ nghỉ là ông bà vui có cháu, không phải mệt vì cháu.
Cho trẻ cùng làm quà quê: những việc vừa sức
Giỏ quà quê do chính các cháu góp tay là món quà khác hẳn giỏ ông bà làm một mình. Một vài việc trẻ có thể làm cùng người lớn, tuỳ tuổi:
- Hái trái thấp: nhãn, ổi, chanh ở cành thấp, người lớn đứng cạnh; không cho trẻ trèo cây.
- Nhặt trứng gà, xếp trứng vào khay: việc nhỏ mà trẻ rất thích, dạy được cách cầm nhẹ tay.
- Phơi đồ khô: trải cá, tôm, mít, chuối ra nong, trở mặt, canh trời mưa; trẻ học được vì sao đồ phơi phải đủ nắng.
- Gói bánh đơn giản: lau lá, đong nếp, buộc lạt dưới sự hướng dẫn; khâu luộc bánh, bếp lửa để người lớn làm.
- Viết, vẽ thiệp kèm giỏ quà: cho người thân ở phố không về được, kể mình đã làm phần nào.
An toàn đi trước: ao hồ, giếng, bếp lửa, nồi nước sôi, dao kéo, máy móc nông nghiệp là những nơi trẻ ở phố chưa quen. Luôn có người lớn bên cạnh.
Khi giỏ quà lên phố, để riêng một túi nhỏ ghi "cháu làm", trong đó là phần trái cháu hái, túi chuối cháu phơi. Trẻ sẽ tự hào mang đi khoe, và chính trẻ sẽ là người kể chuyện quê cho bạn bè ở phố.
Quà quê đang có cuối hè, khi cả nhà lên lại phố
Kỳ nghỉ thường kết thúc khoảng cuối tháng 7, tháng 8. Lúc này vải đã hết mùa, nhưng còn nhiều món khác. Gợi ý theo vùng, mùa có thể lệch:
| Vùng | Món còn trong mùa | Hợp đi đường dài? |
|---|---|---|
| Đồng bằng phía Bắc | Nhãn muộn, chuối, gạo vụ chiêm xuân đã gặt, trứng, đồ khô | Nhãn đi được nếu có mát; gạo, đồ khô tốt |
| Trung du, miền núi phía Bắc | Chè hè, măng khô, mật ong, na đầu mùa | Tốt, trừ na đã chín |
| Miền Trung | Khô cá, nước mắm, bánh tráng, đậu phộng | Tốt |
| Tây Nguyên | Cà phê, bơ, sầu riêng chín muộn | Bơ hái già, sầu riêng trái nguyên |
| Miền Tây | Chôm chôm, măng cụt cuối vụ, khô, mắm, kẹo dừa | Đồ khô tốt; trái cần mát |
Giỏ lên phố cuối hè nên có một phần đồ khô để dành cho những tuần đầu năm học, khi cả nhà bận rộn trở lại nhịp phố và ít thời gian đi chợ.
Đóng gói cho chuyến đường dài có trẻ con
Chuyến lên phố cuối hè thường là xe khách hoặc ô tô gia đình chở cả người lớn, trẻ con và đồ. Một trình tự gọn:
- Tối hôm trước, gom quà quê thành thùng theo nhóm: đồ khô, trái cây, đồ cần lạnh, mắm; mỗi thùng ghi chữ bên ngoài.
- Thùng mắm, thùng đồ có mùi để nơi xa chỗ ngồi của trẻ nhất, vì trẻ dễ say xe khi ngửi mùi mạnh.
- Đồ ăn dọc đường cho trẻ để một túi riêng, dễ lấy: bánh khô, trái cây đã rửa, nước; không phải lục thùng quà giữa đường.
- Không chất đồ lên chỗ ngồi hay chèn quanh trẻ; ô tô thì xếp đồ nặng dưới cốp, buộc chặt.
- Đồ cần lạnh cho vào thùng xốp có đá gel sáng sớm, ngay trước khi lên xe.
- Về tới nhà, mở thùng lạnh và thùng trái cây trước, dọn đồ khô sau.
Một chuyến xe dài với trẻ con đã đủ mệt; thùng quà gọn gàng, đúng chỗ giúp cả nhà đỡ một phần lo.
Nếu đi xe khách, hỏi trước nhà xe về số kiện hàng được mang theo người và cách tính phần hàng gửi thêm, để không bị bất ngờ lúc lên xe.
Sau kỳ nghỉ: ông bà ở quê gửi tiếp
Khi các cháu đã đi, nhiều ông bà vẫn muốn gửi lên những thứ cháu thích trong kỳ nghỉ: trứng gà nhà, nhãn cuối vụ, mẻ bánh cháu từng gói cùng. Đây là cách giữ sợi dây giữa hai nơi. Ba mẹ ở phố nên nói cho ông bà biết món nào cháu thật sự thích, món nào chỉ ăn cho vui lúc ở quê.
Gửi ít một, đúng món, và báo trước lịch nhận để có người ra lấy. Trứng gà gửi xa cần khay, chèn trấu hoặc giấy, và hỏi trước nhà xe có nhận không. Bánh nhà làm, đồ tươi chỉ gửi tuyến ngắn trong ngày.
Còn với các cháu, một cuộc gọi kể lại món đã ăn, khoe ông bà rằng mẻ chuối phơi mình làm đã ăn hết, là món quà gửi ngược về quê mà ông bà chờ nhất.
Có nhà giữ thói quen chụp ảnh từng món quà quê đã nấu thành bữa ở phố rồi gửi về cho ông bà xem. Việc nhỏ ấy giúp người ở quê biết quà mình gửi đã đi tới đâu, và mùa hè năm sau, các cháu lại có lý do để mong về.
Câu hỏi thường gặp
Về quê nghỉ hè nên mang gì cho ông bà?
Hỏi trước ông bà còn thiếu gì: đồ dùng trong nhà, trong bếp, một ít thực phẩm ông bà thích mà quê ít có. Không cần mang đồ tươi từ phố về, vì ở quê thường có sẵn và tươi hơn.
Cuối hè lên lại thành phố nên mang quà quê gì?
Gạo, đồ khô, mắm, chè, mật ong, cùng trái cây còn mùa đã hái già như nhãn muộn, bơ, chuối. Đồ khô để dành cho những tuần đầu năm học là phần dùng được lâu nhất.
Trẻ ở phố về quê ăn trái cây vườn có cần lưu ý gì?
Rửa sạch, hỏi ông bà vườn có vừa phun thuốc không, cho ăn ít một sau bữa chính, cẩn thận hạt cứng với trẻ nhỏ. Trẻ có dị ứng thức ăn thì dặn rõ ông bà bằng lời và giấy ghi.
Cho trẻ cùng làm quà quê những việc gì là an toàn?
Hái trái cành thấp, nhặt và xếp trứng, phơi đồ khô, lau lá, đong nếp gói bánh, vẽ thiệp. Những việc gần ao, giếng, bếp lửa, nước sôi, dao và máy móc thì để người lớn làm.
Mang mắm, khô cá trên xe có trẻ con thế nào cho đỡ say xe?
Đóng hũ kín, bọc nhiều lớp túi, để thùng mắm ở cốp sau hoặc khoang hàng, xa chỗ ngồi của trẻ. Mùi mạnh trong xe kín dễ làm trẻ say xe hơn.
Ông bà gửi trứng gà nhà lên phố có được không?
Được nếu xếp khay, chèn trấu hoặc giấy, để trên cùng thùng và đi tuyến ngắn. Nên hỏi trước nhà xe có nhận hàng dễ vỡ không, và người nhận ra lấy ngay khi xe tới.